| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Józef Kupczyk |
| Urodzony | 1846, Bartąg (koło Olsztyna) |
| Zmarł | 7 listopada 1911, Bartąg |
| Zawód / rola | artysta ludowy, rzeźbiarz, stolarz, bibliofil, poeta |
| Działalność | |
| Prace | ołtarze, figury świętych, krzyże, krzyże procesyjne, katarynki |
| Biblioteka | 260 tytułów (biblioteka Towarzystwa Czytelni Ludowych, od 1882) |
Józef Kupczyk urodził się w 1846 roku w Bartągu i przez większość życia związał się z tym regionem. Jako samouk tworzył rzeźby religijne, prowadził bibliotekę i działał w środowisku polskim Warmii.
Życiorys i służba wojskowa
Był synem cieśli Jakuba; w jednej z publikacji pojawia się inna wersja imienia ojca, podana przez Martuszewskiego jako Józef. Kupczyk odbył służbę wojskową w armii pruskiej. Wiadomo, że w 1871 roku przebywał w Gdańsku — mógł tam trafić wracając z wojny z Francją, w której został ranny w walkach o Metz, albo szukać pracy po wojsku. Po powrocie osiadł na stałe w Bartągu i pracował jako stolarz.
Prace rzeźbiarskie i warsztat
Kupczyk był samoukiem i specjalizował się w rzeźbach o tematyce religijnej. Wykonywał ołtarze oraz figury świętych dla kościołów wiejskich w Bartągu i w Klebarku, a także stawiał przydrożne krzyże. Jego działalność obejmowała zarówno nowe realizacje, jak i prace renowacyjne.
W "Gazecie Olsztyńskiej" reklamował swoje usługi, oferując wykonywanie ołtarzy, ambon, konfesjonałów, chrzcielnic, krzyży na ołtarze i do procesji oraz drewnianych figur Chrystusa. Zajmował się też budową i remontem katarynek, a także uzupełnianiem dla nich melodii.
Działalność społeczna i prowadzenie biblioteki
Kupczyk angażował się w ruch polski na Warmii i propagował czytelnictwo polskich gazet, między innymi "Pielgrzyma" i "Gazety Olsztyńskiej". Od 1882 roku prowadził w swoim domu bibliotekę Towarzystwa Czytelni Ludowych, w której znajdowało się 260 tytułów. Władze pruskie wielokrotnie kontrolowały działalność biblioteki.
„mowa przeważnie polska, lecz teraz chcą nas gwałtem zniemczyć, czytamy gazety polskie, Pielgrzyma, Przyjaciela. Niemców mamy czystych sześciu.”
W 1886 roku skonfiskowano pięć książek uznanych za niepożądane politycznie, a w 1888 roku zakazano rozpowszechniania biografii Jana Kilińskiego. Kupczyk tłumaczył, że książki kupił dla siebie i w celu wypożyczania za pieniądze. Część zbiorów pochodziła prawdopodobnie z poznańskich towarzystw wydawniczych. W 1892 roku biblioteka została przeniesiona z domu Kupczyka do Rusi, do kowala Jana Jagalskiego.
Aktywność późniejsza i twórczość poetycka
Przez kolejne lata działalność Kupczyka nie jest szczegółowo udokumentowana, choć przypuszcza się, że kontynuował prace rzeźbiarskie; jedna z jego realizacji została wymieniona w 1907 roku przez "Gazetę Olsztyńską". W 1910 roku uczestniczył w zakładaniu Banku Polskiego w Olsztynie. W tym czasie wybudował w Bartągu okazały dom i dopilnował zamążpójścia syna Mieczysława.
Przyjaźnił się z poetą i księgarzem Andrzejem Samulowskim z Gietrzwałdu, który opublikował wiersze okolicznościowe z okazji ślubu syna Kupczyka. Sam Kupczyk pisał po polsku wiersze religijne i patriotyczne; teksty te pozostały w rękopisie i zaginęły po II wojnie światowej.
Śmierć i pochówek
Józef Kupczyk zmarł 7 listopada 1911 w Bartągu. Został pochowany na miejscowym cmentarzu, lecz grób nie zachował się.
