| Dane | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Jan Jenczio |
| Lata życia | 1797–1884 |
| Miejsce działalności | Markowskie (wieś pod Oleckiem, Prusy) |
| Zawód i role | |
| Zawód | gospodarz, działacz religijny, bibliofil, autor |
| Funkcje | wójt (od 1840), przewodniczący rady parafialnej, ławnik |
| Działalność i osiągnięcia | |
| Misje i praktyki | organizator „godzin pobożności”, kaznodzieja świecki |
| Zbiory książkowe | 90 tytułów literatury religijnej w języku polskim |
| Odznaczenia | Order Czerwonego Orła kl. IV |
Jan Jenczio działał jako ewangelicki gospodarz na Mazurach i zyskał lokalne uznanie za działalność religijną oraz społeczną. Był bibliofilem i autorem wierszy oraz artykułów do "Kalendarza Królewsko-Pruskiego"; mówił wyłącznie po polsku, a jednocześnie deklarował lojalność wobec monarchy pruskiego.
Jak wyglądała jego działalność społeczna i religijna?
Jenczio wcielał w życie ideały ruchu gromadkarskiego i prowadził aktywną działalność misyjną na Mazurach. Organizował w swoim domu "godziny pobożności", na które przychodziło przeciętnie około 60 osób, i pełnił rolę świeckiego kaznodziei. Uzyskał zgodę konsystorza królewieckiego na organizowanie takich spotkań i wyruszył w 1867 roku w podróż po Mazurach, gdzie prowadził rozmowy i głosił kazania.
W sferze publicznej pełnił funkcje lokalne: od 1840 roku był wybierany na wójta, a przez długi czas przewodniczył radzie parafialnej przy kościele w Wieliczkach. Kilkakrotnie wybierano go na ławnika w sądzie wiejskim. W 1866 roku w Ełku wygłosił przemówienie do ponad 200 wyborców, po którym sam stwierdził, że przekonał wielu do wyboru kandydata konserwatywnego; za tę aktywność miejscowe władze uhonorowały go wizytą i podziękowaniem w imieniu króla.
W jaki sposób wpływał na życie wsi i walkę z nałogami?
Jenczio promował pracowitość i poprawę warunków gospodarczych; jego działania przyczyniły się do polepszenia stanu budynków, uprawy roli i hodowli zwierząt w Markowskich. Z jego inicjatywy z karczmy usunięto gorzałkę; karczmarz serwował odtąd piwo oraz herbatę, napój dotąd rzadko spotykany w mazurskiej wsi. Działania te miały wymiar praktyczny i moralny, gdyż Jenczio walczył z zabobonami i propagował zasady chrześcijańskiego życia w najbliższym otoczeniu.
Jakie miał zbiory książkowe i działalność wydawniczą?
Jenczio gromadził literaturę religijną w języku polskim i zebrał 90 tytułów, w tym czternaście zbiorów kazań. Do jego najcenniejszych pozycji należała postylla Marcina Lutra z 1574 roku w przekładzie Hieronima Maleckiego. W zbiorach znajdowały się też kazania Grzegorza z Żarnowca, utwory Jana Arndta oraz prace Samuela Dambrowskiego.
W 1859 roku wznowił dzieło Davida Hollaza "Zbawienny Łaski Ewangeliczney Porządek" w oleckiej drukarni Edwarda Peglaua; nakład wyniósł 2 tys. egz., z których sprzedano 540 z powodu biedy na wsi oraz braku wsparcia ze strony niektórych pastorów i nauczycieli. Jenczio pisał też wiersze i artykuły, a swoje teksty kierował do lokalnych druków i kalendarzy.
Jak oceniano jego postać i pamięć po śmierci?
Był postacią często wspominaną w pracach naukowych i popularnonaukowych; pozostawił obszerną korespondencję, która zainteresowała badaczy. Historyk Max Toeppen określał go jako "zacnego Jana Jenczio", a materiały uzupełnione przez Grzegorza Jasińskiego wzbogaciły wiedzę o jego działalności.
Jan Jenczio zmarł 7 lutego 1884; jego śmierć stała się głośnym wydarzeniem w okolicy, a pamięć o nim upamiętnili miejscowi poeci ludowi.
