| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Samuel Przypkowski |
| Herb | Radwan |
| Pseudonimy | Julius Celsus, Ireneus Philaletes |
| Urodzenie | ok. 1592, prawdopodobnie Gnojnik |
| Śmierć | 19 czerwca 1670, Królewiec |
| Zawód / rola | Pisarz religijny i polityczny, działacz braci polskich, poeta |
| Wykształcenie i związki | |
| Szkoła | Lusławice (szkoła ariańska) |
| Studia | Altdorf (1614–1616), Lejda (1616–1618) |
| Rodzina | Syn Mikołaja i Elżbiety z Gabońskich; żonaty z Zofią Taszycką |
| Najważniejsze dzieło | |
| Rozprawa | Dissertatio de pace et concordia ecclesiae, Amsterdam 1628 |
Samuel Przypkowski pochodził ze szlacheckiej rodziny z Przypkowic i wyróżnił się jako pisarz oraz działacz wspólnoty ariańskiej. Był znany z argumentów za rozdziałem Kościoła od państwa i z poezji religijnej w języku polskim i łacińskim.
Życiorys i związki polityczne
Pochodził z rodziny osiadłej w Przypkowicach. Jego ojciec, Mikołaj, był gorliwym arianinem i seniorem zboru lucławickiego. Pierwsze nauki pobierał w szkole ariańskiej w Lusławicach. Studiował na uniwersytecie w Altdorfie w latach 1614–1616, a po relegowaniu z powodu kryptoarianizmu kontynuował studia na uniwersytecie w Lejdzie w latach 1616–1618. W 1618 odbył podróż do Londynu i Paryża.
Po powrocie około 1621 związał się z dworem Radziwiłłów birżańskich, najpierw przy hetmanie Krzysztofie, potem przy księciu Bogusławie. W początkach 1622 poślubił Zofię Taszycką. W 1627 wziął udział w sejmiku województwa krakowskiego w Proszowicach, gdzie bronił Samuela Bolestraszyckiego. Uczestniczył w wojnie polsko-rosyjskiej w 1633. W 1639 przebywał na majątku Jerzego Niemirycza na Ukrainie. W czasie walk w 1656 prawdopodobnie znajdował się w obozie wojsk szwedzko-brandenburskich przy bitwie pod Prostkami. W 1657, za protekcją Bogusława Radziwiłła, został jednym z sekretarzy elektora Fryderyka Wilhelma.
Działalność społeczna, wygnanie i życie w Prusach
W obrębie braci polskich należał do nurtu radykalnego, co dało podstawę do powstania mitu o braciach paradujących z drewnianymi szablami; jego gest miał wyrażać sprzeciw wobec użycia przemocy. Przypkowski krytykował poddaństwo i pańszczyznę i nadał wolność swoim chłopom, choć potem znów sprowadzał ich do majątku.
Po uchwale sejmowej z 10 lipca 1658, skazującej braci polskich na banicję, osiedlił się w Prusach Książęcych. W 1661 mieszkał w Kotle, a w 1666 przeniósł się do Kosinowa, który dzierżawił wspólnie z zięciem Mikołajem Suchodolskim. W Kosinowie założył gminę ariańską, która przetrwała do początku XIX wieku. Zmarł 19 czerwca 1670 w Królewcu i został pochowany w Kosinowie na tzw. Ariańskiej Górze. Po jego śmierci pastorem tej gminy był jego zięć Benedykt Wiszowaty.
Twórczość, poglądy i języki literackie
Był orędownikiem całkowitego rozdziału Kościoła od państwa; to przekonanie sformułował w rozprawie Dissertatio de pace et concordia ecclesiae, wydanej w Amsterdamie w 1628. Pisał również poezję religijną w języku polskim i łacińskim. Do jego wczesnych utworów należą pieśni i Psalmy wydane w Rakowie w 1610.
Wybrane utwory
Poniżej kilka ważniejszych tytułów z dorobku Przypkowskiego:
- Pieśni nabożne / Psalmy i pieśni nabożne (Raków 1610)
- Dissertatio de pace et concordia ecclesiae (Amsterdam 1628)
- Fausti Socini Senensis descripta vita (1634)
- Mowa na sejmiku w Proszowicach (31 sierpnia 1627)
- Żywot Jaśnie Oświeconego Książęcia Imci Bogusława Radziwiłła (ok. 1660)