Kontakt
Teraz Wtorek, 17 listopada 2026
Znane osoby

Samuel Przypkowski — pisarz religijny i polityczny

• Jakub Kamiński • 3 min czytania

Samuel Przypkowski
Fot. Janusz Podoski · „Samuel Przypkowski(portret imaginacyjny)” · licencja CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons Zmieniona wersja dostępna na tej samej licencji. · zdjęcie przeskalowane, kadr dopasowany do formatu strony.

Samuel Przypkowski (ok. 1592–19 czerwca 1670) był pisarzem religijnym i politycznym, działaczem braci polskich oraz poetą. Promował tolerancję religijną i rozdział Kościoła od państwa.

Dane podstawowe
Imię i nazwiskoSamuel Przypkowski
HerbRadwan
PseudonimyJulius Celsus, Ireneus Philaletes
Urodzenieok. 1592, prawdopodobnie Gnojnik
Śmierć19 czerwca 1670, Królewiec
Zawód / rolaPisarz religijny i polityczny, działacz braci polskich, poeta
Wykształcenie i związki
SzkołaLusławice (szkoła ariańska)
StudiaAltdorf (1614–1616), Lejda (1616–1618)
RodzinaSyn Mikołaja i Elżbiety z Gabońskich; żonaty z Zofią Taszycką
Najważniejsze dzieło
RozprawaDissertatio de pace et concordia ecclesiae, Amsterdam 1628

Samuel Przypkowski pochodził ze szlacheckiej rodziny z Przypkowic i wyróżnił się jako pisarz oraz działacz wspólnoty ariańskiej. Był znany z argumentów za rozdziałem Kościoła od państwa i z poezji religijnej w języku polskim i łacińskim.

Życiorys i związki polityczne

Pochodził z rodziny osiadłej w Przypkowicach. Jego ojciec, Mikołaj, był gorliwym arianinem i seniorem zboru lucławickiego. Pierwsze nauki pobierał w szkole ariańskiej w Lusławicach. Studiował na uniwersytecie w Altdorfie w latach 1614–1616, a po relegowaniu z powodu kryptoarianizmu kontynuował studia na uniwersytecie w Lejdzie w latach 1616–1618. W 1618 odbył podróż do Londynu i Paryża.

Po powrocie około 1621 związał się z dworem Radziwiłłów birżańskich, najpierw przy hetmanie Krzysztofie, potem przy księciu Bogusławie. W początkach 1622 poślubił Zofię Taszycką. W 1627 wziął udział w sejmiku województwa krakowskiego w Proszowicach, gdzie bronił Samuela Bolestraszyckiego. Uczestniczył w wojnie polsko-rosyjskiej w 1633. W 1639 przebywał na majątku Jerzego Niemirycza na Ukrainie. W czasie walk w 1656 prawdopodobnie znajdował się w obozie wojsk szwedzko-brandenburskich przy bitwie pod Prostkami. W 1657, za protekcją Bogusława Radziwiłła, został jednym z sekretarzy elektora Fryderyka Wilhelma.

Działalność społeczna, wygnanie i życie w Prusach

W obrębie braci polskich należał do nurtu radykalnego, co dało podstawę do powstania mitu o braciach paradujących z drewnianymi szablami; jego gest miał wyrażać sprzeciw wobec użycia przemocy. Przypkowski krytykował poddaństwo i pańszczyznę i nadał wolność swoim chłopom, choć potem znów sprowadzał ich do majątku.

Po uchwale sejmowej z 10 lipca 1658, skazującej braci polskich na banicję, osiedlił się w Prusach Książęcych. W 1661 mieszkał w Kotle, a w 1666 przeniósł się do Kosinowa, który dzierżawił wspólnie z zięciem Mikołajem Suchodolskim. W Kosinowie założył gminę ariańską, która przetrwała do początku XIX wieku. Zmarł 19 czerwca 1670 w Królewcu i został pochowany w Kosinowie na tzw. Ariańskiej Górze. Po jego śmierci pastorem tej gminy był jego zięć Benedykt Wiszowaty.

Twórczość, poglądy i języki literackie

Był orędownikiem całkowitego rozdziału Kościoła od państwa; to przekonanie sformułował w rozprawie Dissertatio de pace et concordia ecclesiae, wydanej w Amsterdamie w 1628. Pisał również poezję religijną w języku polskim i łacińskim. Do jego wczesnych utworów należą pieśni i Psalmy wydane w Rakowie w 1610.

Wybrane utwory

Poniżej kilka ważniejszych tytułów z dorobku Przypkowskiego:

  • Pieśni nabożne / Psalmy i pieśni nabożne (Raków 1610)
  • Dissertatio de pace et concordia ecclesiae (Amsterdam 1628)
  • Fausti Socini Senensis descripta vita (1634)
  • Mowa na sejmiku w Proszowicach (31 sierpnia 1627)
  • Żywot Jaśnie Oświeconego Książęcia Imci Bogusława Radziwiłła (ok. 1660)

Najczęstsze pytania

Kiedy i gdzie urodził się Samuel Przypkowski?
Urodził się około 1592, prawdopodobnie w Gnojniku.
Za jakie poglądy był znany Przypkowski?
Opowiadał się za rozdziałem Kościoła od państwa i za tolerancją religijną; te idee przedstawił m.in. w rozprawie z 1628 roku.
Gdzie osiedlił się po wygnaniu braci polskich z Rzeczypospolitej?
Po uchwale sejmowej z 10 lipca 1658 osiadł na stałe w Prusach Książęcych; mieszkał m.in. w Kotle i w Kosinowie.
W jakich językach pisał Przypkowski?
Tworzył poezję i pisma religijne zarówno po polsku, jak i po łacinie.

Źródło: Wikipedia (CC BY-SA)

Materiały na portalu są opracowywane przy wsparciu AI.

Jakub Kamiński

Nazywam się Jakub Kamiński i w redakcji parkikrajobrazowewarmiimazur.pl odpowiadam za dział Znani z miasta. Piszę o ludziach związanych z Warmią i Mazurami: sportowcach, artystach, naukowcach, przedsiębiorcach i społecznikach, których nazwiska zna okolica.

Czytaj również