| Dane osobowe | |
|---|---|
| Urodzenie | 8 marca 1890 Mniszstwo lub Sibica, Śląsk Cieszyński |
| Zgon | w lub po 1941 (dokładna data i miejsce nieznane) |
| Zawód / role | duchowny ewangelicki, kapelan wojskowy, działacz społeczny i polityczny, kompozytor, publicysta, komeniolog |
| Edukacja | Uniwersytet Wiedeński (teologia, filozofia, 1913–1917) |
| Polityka | związany z BBWR |
| Odznaczenia | Złoty Krzyż Zasługi; Srebrny Krzyż Zasługi; Medal Niepodległości |
| Małżeństwo | pierwsza żona: Elfryda z Folwarcznych (zm. 1923); druga żona: Wiktoria Ossowska |
Karol Banszel był duchownym i kapelanem, który łączył posługę religijną z działalnością wychowawczą, publicystyczną i polityczną. W pracy duszpasterskiej pełnił funkcje w parafiach i seminariach, a jako oficer duchowny działał w strukturach duszpasterstwa wojskowego.
Życiorys i wykształcenie
Urodził się jako syn Jerzego i Zuzanny z Rzymanów w Mniszstwie lub w Sibicy na Śląsku Cieszyńskim. W okresie nauki gimnazjalnej należał do konspiracyjnej organizacji „Jedność”. Maturę uzyskał w 1912 roku, po czym pracował jako organista, kantor i nauczyciel religii w Morawskiej Ostrawie.
W latach 1913–1917 studiował teologię ewangelicką i filozofię na Uniwersytecie Wiedeńskim. Został ordynowany 1 kwietnia 1919 roku i podejmował obowiązki wikariusza oraz nauczyciela religii w parafii Orłowa na Zaolziu.
Kariera duchowna, edukacyjna i działalność społeczna
Po I wojnie światowej łączył pracę duszpasterską z działalnością edukacyjną. Kierował Ewangelickim Seminarium Nauczycielskim w Ostrzeszowie oraz uczył w tamtejszej szkole przedmiotów pedagogicznych, religii i śpiewu. W Ostrzeszowie pełnił także funkcję dyrektora Miejskiego Koedukacyjnego Gimnazjum Humanistycznego.
W 1925 roku objął dyrekcję Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Mławie, gdzie prowadził chór szkolny i wykładał pedagogikę oraz muzykę. W 1930 przeniósł się do Krakowa, obejmując stanowisko pastora.
Rola wojskowa i losy w czasie II wojny światowej
23 lipca 1920 roku zgłosił się do wojska. Po pozytywnej opinii superintendenta został duszpasterzem przy Dowództwie Frontu Północno-Wschodniego. W okresie plebiscytowym był referentem plebiscytowym dla spraw ewangelików polskich na Śląsku i w 1921 roku pełnił obowiązki kapelana przy Naczelnym Dowództwie Wojsk Powstańczych podczas III powstania śląskiego.
W czasie mobilizacji przed II wojną światową i kampanii 1939 był starszym kapelanem WP o stopniu majora. Po kapitulacji Lwowa w dniu 22 września 1939 roku zaangażował się w pomoc ludności cywilnej. Został aresztowany przez NKWD w połowie listopada 1939 roku. Okoliczności jego śmierci pozostają niejasne; pojawiają się hipotezy o zamordowaniu we Lwowie lub o wywiezieniu do Kozielska i związku z zbrodnią katyńską. Historyk Mečislav Borák wskazywał na sprzeczne relacje źródłowe i na wpisy w archiwach NKWD dotyczące jego aresztowania we Lwowie.
Żona Wiktoria i córki, Olga i Aniela, zostały zesłane w głąb ZSRR i później przedostały się do Wielkiej Brytanii.
Działalność wydawnicza, tłumaczenia i publicystyka
Banszel wydawał tygodniki „Nowiny Ewangelickie” oraz „Evangelischer Bote”. Współpracował z „Gazetą Mazurską” i z „Twierdzą Ewangelicką”. Pełnił rolę tłumacza i wydawcy prac Jana Ámosa Komenskiego na język polski.
W 1932 roku ukazało się jego wydanie i tłumaczenie Wielka dydaktyka (w skrócie). Był także tłumaczem i wydawcą pracy „Szkoła macierzyńska czyli Program rozumnego wychowania dzieci w pierwszych sześciu latach”, którą wznowiono w 2017 roku.
