| Dane podstawowe | |
|---|---|
| Imię i nazwisko | Gustaf Kossinna |
| Data urodzenia | 28 września 1858 |
| Miejsce urodzenia | Tylża |
| Data zgonu | 20 grudnia 1931 |
| Miejsce zgonu | Berlin |
| Zawód / rola | lingwista, profesor archeologii |
| Uczelnia | Friedrich-Wilhelms-Universität (Berlin) |
| Okres zatrudnienia | 1902–1927 |
| Edukacja | Getyndze, Lipsku, Berlinie, Strasburgu |
| Najważniejsze dzieła | Die deutsche Vorgeschichte; Die Herkunft der Germanen; Die deutsche Ostmark |
Gustaf Kossinna był profesorem archeologii i badaczem, który sformułował koncepcję łączącą kultury archeologiczne z jednostkami etnicznymi. W pracy naukowej wprowadził metodę etniczną, analizując zasięg kultur materialnych jako odzwierciedlenie rozmieszczenia ludów.
Życiorys i wykształcenie
Od 1876 roku studiował na uczelniach w Getyndze, Lipsku, Berlinie i Strasburgu. W Berlinie pod wpływem profesora Karla Müllenhoffa zainteresował się problematyką niemieckiego pochodzenia ludów. Przez większą część kariery związany był z Friedrich-Wilhelms-Universität w Berlinie, gdzie pracował jako profesor archeologii w latach 1902–1927.
Pochodzeniem był zgermanizowanym Mazurem. Jego podejście do badań osadniczych ukształtowało kilku późniejszych badaczy i wywołało intensywne polemiki naukowe.
Na czym polegała metoda etniczna i teoria Kossinny?
Kossinna był twórcą archeologii osadniczej, która łączyła znane ze znalezisk kultury archeologiczne z jednostkami etnicznymi. Uważał, że podobieństwa i różnice w materiale kulturowym wynikają z jedności lub zróżnicowania etnicznego, a obszar kulturowy odpowiada zasięgowi osadnictwa głównych ludów.
W swoich pracach twierdził, że w starożytności plemiona germańskie zasiedlały znaczne części środkowej Europy, w tym obszary dzisiejszej Polski. Prasłowiańskie i późniejsze słowiańskie grupy miał lokować w rejonie bagnisk Prypeci, skąd — zdaniem Kossinny — Słowianie rozprzestrzenili się dopiero w VI wieku.
Jednym z jego uczniów był Józef Kostrzewski. Kostrzewski stosował zbliżoną metodologię, lecz wyprowadził z niej teorię autochtoniczną dotyczącą ciągłości osadnictwa słowiańskiego na ziemiach polskich; stał się tym samym głównym polemistą i przeciwnikiem Kossinny.
Jak koncepcje Kossinny powiązały się z polityką?
Już w 1895 roku, na zjeździe Niemieckiego Towarzystwa Antropologicznego w Kassel, Kossinna powiązał swoją teorię z ideą narodową, używając jej do uzasadniania roszczeń terytorialnych wobec ziem zamieszkanych przez Czechów i Polaków. Jego teorie o pochodzeniu Germanów wywarły istotny wpływ na ideologię narodowosocjalistyczną.
Po dojściu narodowych socjalistów do władzy Kossinna zyskał duże uznanie w Niemczech. Między 1933 a 1936 rokiem ukazały się kolejne wydania jego Die deutsche Vorgeschichte. W tekstach tych twierdził m.in., że polskie Pomorze oraz Wielkopolska były prakolebką Germanów już w epoce brązu, co interpretował jako podstawę roszczeń terytorialnych.
Uczniowie Kossinny zaangażowani w badania archeologiczne współpracowali z instytucjami III Rzeszy. Przykładem był Hans Schleif, oficer SS, który prowadził prace w Biskupinie interpretowane jako próby wykazania germańskiego pochodzenia osady. Z kolei Józef Kostrzewski, krytyk koncepcji Kossinny, znalazł się na liście wrogów III Rzeszy i podczas okupacji ukrywał się, by uniknąć represji.
Wybrane dzieła
Do najważniejszych publikacji Kossinny należały m.in.:
- "Die Herkunft der Germanen. Zur Methode der Siedlungsarchäologie" (1911)
- "Die deutsche Vorgeschichte" (pierwsze wydanie 1912, kolejne wydania do 1936)
- "Der Goldfund vom Messingwerk bei Eberswalde" (1913)
- "Die deutsche Ostmark, ein Heimatboden der Germanen" (1919)
- "Altgermanische Kulturhöhe" (wyd. 1935)
