Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku – zwiedzanie, wystawy, bilety

Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku to jedna z największych narracyjnych wystaw historycznych na świecie, mieszcząca się w nowoczesnym gmachu przy placu Władysława Bartoszewskiego 1. Placówka jest czynna przez cały tydzień, a na jej ekspozycjach zobaczysz tysiące autentycznych eksponatów z lat 1939–1945. Dowiesz się z naszego artykułu, jakie są aktualne ceny biletów i co dokładnie warto zobaczyć.

Jak zaplanować wizytę?

Siedziba muzeum znajduje się w ścisłym centrum Gdańska, tuż nad brzegiem Motławy. Lokalizacja nie jest przypadkowa – w najbliższym sąsiedztwie stoją gmach Poczty Polskiej oraz historyczne obiekty Stoczni Gdańskiej i Sali BHP. Te punkty łączy nie tylko bliskość geograficzna, ale też wspólny mianownik w postaci wydarzeń, które we wrześniu 1939 roku zmieniły bieg świata.

Dojazd komunikacją miejską ułatwiają liczne linie tramwajowe i autobusowe, a dla zmotoryzowanych przewidziano parkingi w promieniu kilkuset metrów. Planując zwiedzanie, warto zarezerwować minimum trzy godziny – sama ekspozycja stała rozpościera się na powierzchni około 5 tys. m², a cały budynek zajmuje blisko 23 tys. m². Jeśli zamierzasz skorzystać z audioprzewodnika, dolicz dodatkowy czas na refleksję przy wybranych stanowiskach.

Kasy biletowe znajdują się w holu głównym. Bilet na wystawę główną upoważnia również do wstępu na wystawę dla dzieci, co jest wygodnym rozwiązaniem dla rodzin. Poniżej zebraliśmy szczegółowy cennik wszystkich opcji:

Oprócz wejściówek indywidualnych muzeum oferuje pakiety edukacyjne. Przedszkola płacą 10 zł od uczestnika, natomiast szkoły podstawowe i ponadpodstawowe – 15 zł. W obu przypadkach opiekunowie wchodzą bezpłatnie. Zajęcia prowadzą doświadczeni edukatorzy, a ich treść dostosowuje się do wieku słuchaczy.

Jak działa system audioprzewodników i tourguide?

Zwiedzanie indywidualne ekspozycji stałej wzbogaca wypożyczenie audioprzewodnika. Kosztuje on 12 zł od osoby. Urządzenie udostępnia narrację w czternastu językach, w tym po polsku, angielsku, francusku, hiszpańsku, niemiecku, rosyjsku, włosku, czesku, litewsku, szwedzku, duńsku, norwesku, fińsku oraz ukraińsku. Tak szeroki wybór to odpowiedź na rosnącą liczbę odwiedzających z zagranicy – od otwarcia w marcu 2017 roku mury placówki przekroczyło już ponad milion gości.

Tourguide, czyli zestaw do zwiedzania grupowego z przewodnikiem, kosztuje 7 zł od osoby. System sprawdza się zarówno w zorganizowanych wycieczkach szkolnych, jak i podczas wizyt studyjnych. Sygnał jest stabilny na całej trasie, także w głębokich partiach podziemnych, gdzie stoi m.in. czołg Sherman Firefly.

Czym wyróżnia się wystawa stała?

Wystawa główna to nie klasyczna kolekcja gablot z podpisami. Od momentu oddania do użytku w 2017 roku wywołuje żywe dyskusje wśród historyków, publicystów i zwykłych odbiorców. Historyk Timothy Snyder stwierdził wręcz, że narracja wystawy w Gdańsku zupełnie zmienia sposób postrzegania wojny. Nie skupia się ona wyłącznie na froncie wschodnim czy zachodnim, ale splata losy żołnierzy i cywilów z kilkunastu państw w jedną, wielowątkową opowieść.

W nowoczesny i wciągający sposób kuratorzy opowiedzieli o wojnie – na świecie, a nie tylko w Polsce.

Konstrukcja przestrzenna prowadzi zwiedzającego przez kolejne etapy konfliktu: od genezy, poprzez poszczególne kampanie, życie codzienne pod okupacją, aż po zniszczenia i powojenne rozliczenia. Materiał źródłowy budują nie tylko dokumenty i mapy, ale przede wszystkim przedmioty osobiste: listy, fotografie, elementy ubioru czy drobne pamiątki wyjęte z obozowych walizek.

Kontrowersje wokół narracji

Nie wszystkie środowiska przyjęły ekspozycję bezkrytycznie. Profesor Jan Żaryn, reprezentujący konserwatywne skrzydło historiografii, wskazywał na fragmenty sugerujące, jakoby katolicy powszechnie kolaborowali z nazistowskimi Niemcami. Z kolei recenzenci o poglądach lewicowych zarzucali kuratorom chaos inscenizacyjny i powierzchowne potraktowanie życia cywilów. Te głosy doprowadziły do serii korekt w treści ekspozycji, które trwają właściwie nieprzerwanie od końca 2017 roku.

Czołg Sherman Firefly, zdolny po remoncie do poruszania się o własnych siłach, został pozbawiony silnika i umieszczony w głębokich podziemiach bez możliwości dynamicznych pokazów.

W czerwcu 2024 roku muzeum usunęło z wystawy stałej część materiałów poświęconych rotmistrzowi Witoldowi Pileckiemu, rodzinie Ulmów oraz Maksymilianowi Kolbe. Decyzja wywołała burzę w mediach i wśród polityków. Pełniący obowiązki dyrektora Rafał Wnuk uspokajał w wywiadzie dla Interii, że kapitan Pilecki „zawsze był, jest i będzie” obecny w narracji, ale w formie bardziej osadzonej w realiach – jako autor raportów w obozowym pasiaku, a nie wyłącznie piękny przedwojenny oficer. Równocześnie placówka zapowiedziała przywrócenie wątków Kolbego i Ulmów, tym razem z pełną weryfikacją merytoryczną.

Co oferują wystawy czasowe?

Muzeum dysponuje nowoczesną salą o powierzchni 1000 m², przeznaczoną na ekspozycje zmienne. Od inauguracji przewinęło się przez nią kilka dużych projektów, każdy z własną, odrębną tożsamością wizualną. Szczególnym uznaniem cieszyła się wystawa „Westerplatte w 7 odsłonach”, prezentująca artefakty wydobyte podczas badań archeologicznych na półwyspie. Zwiedzający mogli zobaczyć przedmioty, które jeszcze kilka lat wcześniej spoczywały pod ziemią, nierzadko na głębokości przekraczającej metr.

Inny ważny projekt – „Dziedzictwo utracone” – oparto na modelu slow muzeum, czyli zwalniającym tempo odbioru i stawiającym na kontemplację pojedynczych obiektów. Ta sama przestrzeń gościła także ekspozycję „Milion zza oceanu. Amerykanie polskiego pochodzenia w Armii USA w czasie drugiej wojny światowej”, która przypominała o wkładzie Polonii w zwycięstwo aliantów. Każda z wystaw czasowych powstaje przy udziale zespołu naukowego muzeum, korzystającego z zasobów Działu Zbiorów i Digitalizacji oraz Biblioteki i Mediateki.

Budynek, który sam w sobie jest eksponatem

Projekt architektoniczny wyłoniono w międzynarodowym konkursie w 2010 roku. Zwyciężyło studio „Kwadrat” z Gdyni, proponując bryłę wbitą w ziemię na kilkanaście metrów – realizacja tzw. suchego wykopu pochłonęła 95 mln zł i wydłużyła harmonogram o blisko dwa lata. Ostateczny koszt inwestycji zamknął się kwotą 448,9 mln zł, w całości sfinansowaną przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Prace budowlane prowadziło konsorcjum firm Warbud i Hochtief.

Jeden z najbardziej charakterystycznych elementów to wieża o wysokości 40,51 m, z której rozpościera się panorama Śródmieścia i doków. Ściana wieży jest nachylona względem ziemi pod kątem 56 stopni. Rozwiązanie to nie miało być jedynie architektoniczną ekstrawagancją – pochylenie symbolicznie nawiązuje do zachwiania równowagi świata w chwili wybuchu konfliktu.

Prace archeologiczne i znaleziska

Zanim ciężki sprzęt wjechał na plac budowy, teren dawnej Wiadrowni i pętli autobusowej zbadano archeologicznie na powierzchni 1,7 ha. Były to największe wykopaliska w powojennej historii Gdańska. Pozyskane wówczas artefakty wzbogaciły później zbiory Działu Archeologii, a część z nich trafiła bezpośrednio na wystawę stałą.

Wielowarstwowe osady ujawniły ślady osadnictwa sięgające daleko przed XX wiek, ale najcenniejsze okazały się militaria z lat 1939–1945. Każdy przedmiot został poddany konserwacji w pracowniach Działu Konserwacji, a następnie skatalogowany w systemie cyfrowym.

Kino, edukacja i działalność naukowa

W strukturze placówki działa Kino Muzeum, pomyślane jako przestrzeń kameralnych projekcji studyjnych. Repertuar łączy współczesne filmy o wysokich walorach artystycznych z klasyką kina wojennego. Seanse często kończą się spotkaniami z reżyserami lub historykami, co przekształca zwykły pokaz w otwarte seminarium. Równolegle Dział Naukowy prowadzi badania nad wybranymi aspektami drugiej wojny, a ich wyniki publikuje Dział Wydawniczy w serii monografii i katalogów.

Placówka nie zapomina o najmłodszych. Oprócz wspomnianej już wystawy dla dzieci, w ofercie są warsztaty dla szkół i przedszkoli. Zajęcia prowadzi Dział Edukacji, a ich ceny pozostają niezmienne od kilku sezonów: 10 zł za przedszkolaka i 15 zł za ucznia. Opiekunowie, jak zawsze, towarzyszą grupie bez opłat.

Młodzieżowa Rada Muzeum

Od października 2020 roku funkcjonuje gremium złożone z czternastu radnych – siedmiu wybranych spośród wolontariuszy i stałych współpracowników, a siedmiu wyłonionych w otwartym konkursie. Młodzieżowa Rada pełni funkcję doradczą: ocenia projekty wystaw, zgłasza pomysły na wydarzenia kulturalne i testuje materiały edukacyjne przed ich publikacją. W kadencji 2024–2027 przewodniczy jej Joanna Raro.

Rada sprawia, że głos młodego pokolenia realnie wpływa na kształt instytucji – od layoutu sal edukacyjnych po dobór tematów debat.

Status prawny i struktura organizacyjna

Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku jest państwową instytucją kultury, powołaną zarządzeniem z 1 września 2008 roku, początkowo pod nazwą Muzeum Westerplatte. Do zmiany nazwy doszło jeszcze w tym samym roku, 26 listopada, a nadzór nad placówką do dziś sprawuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Obecną podstawę prawną działania wyznacza statut, którego kolejne nowelizacje przyjęto 25 października 2021 roku oraz 29 lipca 2022 roku.

Wewnętrzną architekturę organizacyjną tworzy kilkanaście działów, między innymi Dział Zbiorów i Digitalizacji, Dział Archeologii, Dział Konserwacji, Dział Wystaw, Dział Edukacji, Dział Naukowy, Dział Wydawniczy, a także Biuro Dyrektora, Dział Personalny i Dział Marketingu i Sprzedaży. Każdy z nich raportuje bezpośrednio do dyrektora naczelnego. Od 1 kwietnia 2025 roku stanowisko to piastuje prof. dr hab. Rafał Wnuk, który wcześniej, od kwietnia 2024, kierował placówką jako pełniący obowiązki.

Najwyższym organem opiniodawczo-doradczym jest Rada Muzeum, powoływana przez ministra kultury. W lipcu 2024 roku w jej skład weszli między innymi prof. Barbara Engelking, dr Piotr Cywiński – dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau – oraz prof. Paweł Machcewicz, pierwszy dyrektor MIIWŚ. Obecność osób o tak różnych biografiach naukowych gwarantuje, że spory merytoryczne wokół wystaw nie ucichną, ale też nie zejdą poniżej poziomu akademickiej debaty.

Przed gmachem od 17 września 2019 roku stoi pomnik rotmistrza Pileckiego autorstwa Macieja Jagodzińskiego-Jagenmerra. Figura przedstawia oficera w mundurze i z obozową czapką w dłoni, a jej odsłonięcie wpisywało się w szerszy proces uzupełniania przestrzeni publicznej Gdańska o symbole pamięci o antykomunistycznym podziemiu.