Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich – historia, zwiedzanie, ciekawostki

Krzywa Wieża w Ząbkowicach Śląskich to średniowieczna dzwonnica o wysokości 34 metrów, której odchylenie od pionu sięga 2,14 metra. To najwyższa krzywa wieża w Polsce, udostępniona turystom jako punkt widokowy z 139 schodami. Zapraszamy do lektury artykułu, który odkryje przed Tobą burzliwe dzieje tej budowli, praktyczne wskazówki do zwiedzania oraz inne atrakcje miasta nazywanego niegdyś Frankenstein.

Dlaczego Krzywa Wieża jest krzywa?

Pytanie o przyczynę przechyłu nurtuje odwiedzających od stuleci, a jednoznacznej odpowiedzi nie udało się ustalić do dziś. Dominują dwie racjonalne teorie związane z siłami natury. Pierwsza wskazuje na wstrząsy tektoniczne z 15 września 1590 roku, które nawiedziły okolicę i mogły naruszyć stabilność konstrukcji. Druga hipoteza zakłada osłabienie podłoża – intensywne opady deszczu doprowadziły do rozmoknięcia gruntu, a w konsekwencji do nierównomiernego osiadania fundamentów.

Nie brakuje również wątków legendarnych. Jedno z podań głosi, że budowniczowie celowo wznieśli ją pochyłą, by nadać Ząbkowicom Śląskim niepowtarzalny charakter. Opowieść ta wiąże się z postacią Johannesa Gleißa, który rzekomo zostawił w zniszczonej później części budowli inskrypcję: „Ich heiß Hohannes Gleiß, hab diesen Turm schieff gebaut mit Fleiß”. Niezależnie od prawdziwości tych słów, wieża od wieków intryguje i przyciąga spojrzenia.

Pomiary z 1977 roku wykazały odchylenie 1,98 m, natomiast współczesne badania potwierdzają, że wartość ta wzrosła do 2,14 m.

Legenda o fundamencie

Najbarwniejsza historia wiąże się z wielkim pożarem miasta z 1858 roku. Po ugaszeniu płomieni przeprowadzono ekspertyzę fundamentów, która zaskoczyła ówczesnych inżynierów. Na podstawie analiz wysunięto wniosek, że konstrukcja od samego początku była stawiana jako krzywa – niczym architektoniczny żart lub manifestacja budowlanej fantazji. Choć dokumenty z tamtych lat spłonęły, legenda przetrwała i stanowi dziś nierozerwalny element tożsamości tego miejsca.

Jaka jest historia Krzywej Wieży?

Pomimo braku źródeł pisanych historycy odtwarzają dzieje obiektu na podstawie badań archeologicznych i analizy architektonicznej. Dolne partie murów, sięgające wysokości 10 metrów i grubości przekraczającej 4 metry, wzniesiono z kamienia i zaprawy wapiennej. Te masywne proporcje sugerują pierwotnie obronny charakter. Badacze łączą ją z pozostałościami przedlokacyjnego zamku – tak zwanym stołpem, który mógł istnieć, zanim jeszcze wytyczono ulice miasta.

Późniejsze przebudowy ceglane z przełomu XIV i XV wieku zbiegły się z budową sąsiedniego kościoła św. Anny. Wówczas dawną basztę zaadaptowano na dzwonnicę parafialną. W 1507 roku połączono ją murowanym gankiem ze świątynią, aby ułatwić dzwonnikowi przemieszczanie się. Niestety, pod koniec XVI stulecia, na skutek postępującego przechyłu, konstrukcja ganku popękała i groziła zawaleniem, co zmusiło do jego rozbiórki.

W XIX wieku, podczas wielkiego pożaru miasta, ogień strawił górną część wieży. Władze pruskie rozważały całkowitą rozbiórkę, obawiając się o bezpieczeństwo sąsiednich domów. Ostatecznie zwyciężyła koncepcja odbudowy. Prace zakończono 11 października 1860 roku. Spalony hełm zastąpiono charakterystycznym zwieńczeniem w kształcie jaskółczych ogonów, a od strony południowej dobudowano wieżyczkę z klatką schodową. W kopule umieszczono okolicznościowe pismo proboszcza Johannesa Grundeya i pamiątkowy medal.

Jak zaplanować zwiedzanie w 2026 roku?

Wspinaczka na szczyt odbywa się wyłącznie w towarzystwie przewodnika, którego opowieści nadają temu miejscu szczególnego uroku. Wejścia organizowane są co pół godziny, a pierwsze z nich rusza o godzinie 9:30. Na górę prowadzi dokładnie 139 stopni, a po ich pokonaniu rozpościera się panorama na Góry Bardzkie i Sowie. Koszt wstępu w bieżącym sezonie prezentuje się następująco:

Atrakcja jest czynna przez cały rok, z wyjątkiem kilku świąt: Nowego Roku, Niedzieli Wielkanocnej, Wszystkich Świętych i pierwszego dnia Bożego Narodzenia. Ostatnie wejście z przewodnikiem odbywa się pół godziny przed zamknięciem obiektu. Aktualne godziny otwarcia najlepiej sprawdzać na oficjalnej stronie zckit.pl przed przyjazdem, gdyż mogą one ulegać sezonowym korektom. Warto również rozważyć zakup biletu łączonego z zamkiem i labolatorium – normalny kosztuje 60 zł, a ulgowy 49 zł.

Dojazd i parking

Serce miasta i najważniejsze zabytki leżą tuż przy przecinającej region drodze krajowej numer 8, co czyni podróż niezwykle prostą. Podróż samochodem z Wrocławia zajmuje około półtorej godziny. Przyjezdni mogą pozostawić auto na płatnych miejscach postojowych opasujących stare miasto. Dla amatorów kolei stacja kolejowa Ząbkowice Śląskie znajduje się niespełna kilometr od centrum, choć podróż z Wrocławia wymaga przesiadki w Kamieńcu Ząbkowickim.

Co warto zobaczyć tuż obok?

Zaledwie kilka kroków od pochyłej dzwonnicy wznosi się kościół św. Anny, którego historia sięga lokacji miasta. Ta gotycka świątynia, wielokrotnie niszczona przez husytów i pożary, kryje w swoim wnętrzu barokowy ołtarz główny z 1754 roku. W bocznej kaplicy Kaufunga spoczywa najwybitniejszy władca regionu – książę Karol I Podiebrad wraz z małżonką Anną Żagańską, a na zewnętrznych murach przetrwało epitafium wnuka słynnego Wita Stwosza.

Zaglądając do Dworu Rycerza Kauffunga, czyli najstarszego budynku mieszkalnego w mieście, znajdziesz się w miejscu, które łączy regionalną pamięć z mroczną literaturą. Pierwsza wzmianka o tej budowli pochodzi z 1504 roku. Spędził w niej dzieciństwo Bernard Krause, malarz zamykający okres baroku śląskiego. Obecnie mieszczą się tu dwie odrębne ekspozycje. Izby Pamiątek Regionalnych obejmują 18 sal wypełnionych meblami, bronią i artefaktami z regionu, tworząc sentymentalną podróż w czasie. Z kolei w podziemiach czai się Laboratorium Doktora Frankensteina z salą grabarzy. To nawiązanie do mrożącej krew w żyłach epidemii dżumy z 1606 roku, która zgładziła jedną trzecią mieszkańców ówczesnego Frankenstein.

Wydarzenia z XVII wieku i proces ośmiu grabarzy uznawanych za sprawców zarazy odbiły się echem w Europie i zdaniem znawców mogły zainspirować Mary Shelley do napisania powieści.

Ruiny zamku

Kilkadziesiąt metrów od Krzywej Wieży znajdują się ruiny warowni książęcej, wpisanej na listę Europejskiego Szlaku Zamków i Pałaców. Przez siedem stuleci fortyfikacja ta przechodziła ewolucję od gotyckiej twierdzy po renesansową rezydencję księcia Karola I. O sile obronnej zamku krążyły legendy – pod koniec XV wieku odparł on szturm wojsk sprzymierzonych mieszczan z Wrocławia, Świdnicy i Nysy. Dopiero ściągnięcie monstrualnego działa, zwanego „wielką puszką”, ciągniętego przez 24 konie, pozwoliło skruszyć mury. Dziś zobaczyć tu można basteje, attykę i strzelnice, które przetrwały liczne szturmy i pożary. Zamek udostępniony jest dla turystów, a bilet normalny kosztuje 25 zł.

Mury miejskie i Baszta Gołębia

W okolicach Parku im. Sybiraków, po przeciwnej stronie miasta względem zamku, ocalały fragmenty średniowiecznych fortyfikacji. Ich budowę rozpoczęto pod koniec XIII stulecia. Niegdyś wjazdu do Ząbkowic Śląskich broniły cztery bramy: Wrocławska, Ziębicka, Kłodzka i Świdnicka. Żadna z nich nie dotrwała do naszych czasów, jednak wśród zieleni parkowej do dziś dumnie prezentuje się Baszta Gołębia, będąca najlepiej zachowanym przykładem dawnego systemu obronnego.

Jakie atrakcje turystyczne są w pobliżu?

Lokalizacja na Przedgórzu Sudeckim, w sąsiedztwie Ziemi Kłodzkiej i Gór Sowich, czyni to miejsce doskonałą bazą wypadową. Ząbkowice Śląskie leżą w pierścieniu unikatowych zabytków, do których dotrzesz w kilkanaście minut. Oto przegląd miejsc, których nie można pominąć podczas planowania wycieczki po Dolnym Śląsku:

• monumentalny Pałac Marianny Orańskiej w Kamieńcu Ząbkowickim (ok. 11 km),
• potężne bastiony Twierdzy Srebrnogórskiej (ok. 12 km),
• podziemne trasy w Kopalni Złota w Złotym Stoku (ok. 17 km),
• górująca nad regionem Twierdza Kłodzko (ok. 20 km),
• gotycka przeprawa przez Młynówkę na Moście gotyckim w Kłodzku (ok. 20 km),
• tajemniczy Kompleks Riese w masywie Gór Sowich (ok. 28 km).

Wszystkie te obiekty łączy łatwy dojazd dzięki dobrze rozplanowanej sieci dróg wojewódzkich i krajowej ósemce, co pozwala na intensywny dzień pełen odkryć bez konieczności długich przejazdów.