Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron
Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron
Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron
Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron

Witamy Państwa

na oficjalnej stronie PKWE 

  

         
   
 

Położenie

Wysoczyzna Elbląska położona jest północnej części Polski. Zajmuje obszar o powierzchni 450 km2. W podziale fizyczno – geograficznym Polski według Jerzego Kondrackiego Wysoczyzna Elbląska jest mezoregionem należącym do makroregionu Pobrzeże Gdańskie, podprowincji Pobrzeża Południowobałtyckie, prowincji Niż Środkowoeuropejski. Region graniczy od wschodu i południa z Równiną Warmińską, od zachodu z Żuławami Wiślanymi, a od północy z Pobrzeżem Staropruskim i Zalewem Wiślanym.

Większość tego regionu stanowi Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej. Na stokach Wysoczyzny od strony północno – zachodniej, to jest od strony Zalewu Wiślanego, na odcinku od Elbląga do Fromborka występują rozdzielone fragmenty wybrzeża klifowego. Jest to już klif martwy, gdyż jego zbocza odsunięte od linii wody obecnego Zalewu Wiślanego nie są już bezpośrednio podcinane. Podcięcia stokowe zostały utworzone w wyniku abrazji, czyli niszczącej działalności fal dawnego zbiornika morza Litorynowego, które istniało około 6000 lat temu.

Park wraz z otuliną znajduje się na terenie gmin: Tolkmicko, Milejewo, Frombork, Elbląg oraz miasta Elbląga. Otulina Parku weszła w całości w skład Obszarów Chronionego Krajobrazu Wysoczyzny Elbląskiej Wschód i Zachód. Lasy porastające obszar Parku stanowią około 50,3% powierzchni. Wody powierzchniowe - 1,1%, użytki rolne - 37,3%, tereny zabudowane i inne - 11,3%.

Wysoczyzna Elbląska, której znaczną, północno-zachodnią część obejmuje park krajobrazowy, zdecydowanie odróżnia się – zwłaszcza pod względem geomorfologicznym – od otaczających ją obszarów. Wznosząca się stromo i silnie porozcinana strefa krawędziowa wyraźnie oddziela ją od płaskich, głównie aluwialnych sąsiednich terenów. O dzisiejszej fizjonomii Wysoczyzny zadecydowały przede wszystkim intensywne procesy zachodzące w okresie zlodowaceń plejstoceńskich – utworzył się wówczas rozległy płat falistej moreny dennej. Duża wysokość terenu, osiągająca według większości źródeł kartograficznych 196,9 m n.p.m. na Górze Maślanej (niektóre mapy lokują maksymalne wzniesienie Wysoczyzny na Srebrnej Górze), a także lokalnie znaczne, sięgające nawet stu metrów wysokości względne sprzyjały powstaniu form ukształtowania terenu typowych dla obszarów podgórskich: głębokich miejscami na 40 – 60 metrów wąwozów i jarów, widocznych zwłaszcza na zboczach Wysoczyzny Elbląskiej. Szybko płynące potoki żłobiąc swoje koryta powcinały się głęboko w gliniaste podłoże, a erozyjne działanie toczonych przez nie wód spowodowało odsłonięcie w wielu miejscach wielkich głazów narzutowych, przywleczonych przez lodowiec ze Skandynawii.

Ta niezmiernie urozmaicona rzeźba stoków Wysoczyzny bywa najlepiej widoczna wczesną wiosną i późną jesienią. Wówczas szata roślinna, głownie drzewiasta mimo że bogata, ale pozostająca w uśpieniu i bezlistna, nie jest w stanie jej przed nami ukryć. Właśnie wtedy przyroda odsłania całe bogactwo rzeźby terenu. Ani okres wegetacyjny, ani też śnieżne zimy takim obserwacjom z pewnością nie sprzyjają.

Charakterystyczne jest panujące tu niezwykłe bogactwo świata roślinnego. Ponad połowę powierzchni Parku zajmują duże połacie lasów z przewagą pięknych, rozłożystych buków, urozmaicone licznymi, nierzadko pomnikowymi okazami dębów. Drzewostan uzupełniają jesiony, graby, klony i olsze oraz sosny, świerki i daglezje. Lasy bukowe szczególnie urokliwie wyglądają wiosną, kiedy budząca się do życia przyroda okrywa drzewa młodymi, rozwijającymi się liśćmi, a ziemię pokrywają całe łany zawilców i innych, kwitnących o tej porze roku roślin, oraz jesienią, kiedy liście klonów, buków i jesionów, zanim jeszcze opadną z drzew, zabarwiają się wszystkimi odcieniami żółci, brązu i czerwieni.

Najcenniejsze fragmenty występujących na obszarze Parku zbiorowisk leśnych objęte zostały ochroną w rezerwatach przyrody: „Buki Wysoczyzny Elbląskiej”, „Kadyński Las”, „Dolina Stradanki” i „Nowinka”. Na obszarze Parku występują rzadkie, w tym także podlegające ochronie gatunki roślin. A co szczególnie interesujące – pojawiają się tutaj także rośliny charakterystyczne dla obszarów podgórskich, między innymi żebrowiec górski, pióropusznik strusi i lilia złotogłów.

I tu garść informacji o wymienionych wyżej rezerwatach przyrody:

Utworzony w 1961 roku rezerwat przyrody „Buki Wysoczyzny Elbląskiej” zajmuje centralną część Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej, na północny wschód od miejscowości Łęcze, po wschodniej stronie leśnej drogi prowadzącej z Kadyn do miejscowość Pagórki. Całkowita powierzchnia rezerwatu wynosi 92,12 ha. Rezerwat utworzono w celu zachowania i ochrony fragmentu żyznej buczyny niżowej (las bukowy z niewielką domieszką jaworu, sosny i grabu) z rzadkimi na Wysoczyźnie Elbląskiej: kostrzewą leśną, perłówką jednokwiatową i żywcem cebulkowym, kwaśnej buczyny niżowej (las bukowy z niewielką domieszką różnych gatunków drzew, o słabo wykształconej warstwie podszytu i ubogim runie) oraz grądu gwiazdnicowego (las dębowo - grabowy o urozmaiconym gatunkowo drzewostanie i bogatym runie) z czosnkiem niedźwiedzim i żebrowcem górskim. Rezerwat przyrody „Buki Wysoczyzny Elbląskiej” leży w całości w granicach Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej – obszaru bardzo cennego pod względem przyrodniczym, o niezwykle urozmaiconej rzeźbie z głębokimi rozcięciami erozyjnymi, o deniwelacjach dochodzących do 60 metrów. Płyną tu liczne rzeczki i potoki. Znaczne spadki oraz budowa geologiczna sprzyjają erozji gleb, ale też nadają obszarowi rezerwatu unikalny, wyjątkowo malowniczy charakter. Właśnie ze względu na to typowe dla Wysoczyzny Elbląskiej ukształtowanie terenu – przypominające charakterem tereny podgórskie – możliwe jest występowanie na obszarze rezerwatu typowo górskich gatunków roślin. Rosną tu między innymi: manna gajowa, lepiężnik biały, przetacznik górski, tojad dzióbaty czy żebrowiec górski. Należy tu wymienić także rośliny objęte ochroną częściową takie jak: konwalia majowa, kopytnik pospolity, marzanka wonna, paprotka zwyczajna oraz objęte ochroną całkowitą takie jak: bluszcz pospolity, gnieźnik leśny, skrzyp olbrzymi, wawrzynek wilczełyko czy widłak jałowcowaty. 

Utworzony w 1972 roku rezerwat przyrody „Kadyński Las” zajmuje fragment lasu o powierzchni 8,15 ha leżący w strefie krawędziowej Wysoczyzny Elbląskiej. Na tym obszarze wykształciły się pod wpływem wód roztopowych rozcięcia erozyjne, które z czasem zamieniły się w głębokie wąwozy. Rezerwat został utworzony w celu zachowania fragmentu starego lasu bukowego z pojedynczymi, starymi dębami. Rezerwat przyrody „Kadyński Las” „rozsiadł” się w pobliżu zachodniej krawędzi Wysoczyzny Elbląskiej, mającej tu – jak określają to geomorfolodzy – charakter starego, martwego klifu abrazyjnego, silnie przekształconego w wyniku zachodzących w przeszłości intensywnych procesów erozyjnych. Z miejsc, gdzie las nieco rzednie, rozciąga się wspaniała panorama Zalewu Wiślanego z zamykającą go od północnego zachodu Mierzeją Wiślaną. Rezerwat znajduje się na południowy wschód od zabytkowego zespołu pałacowego w Kadynach oraz na północny zachód od zespołu poklasztornego z odbudowanym kościołem franciszkańskim; i pałac, i klasztor stanowią dodatkową atrakcję dla zwiedzających rezerwat. Warto wspomnieć o starodrzewie bukowym, liczącym około 200 lat, w którego sąsiedztwie rosną równie sędziwe dęby. Nieopodal rezerwatu przebiega aleja dębowa, w której najciekawszym i oczywiście najbardziej rozpoznawalnym okazem jest dąb im. Jana Bażyńskiego. Jego wiek określany jest na około 700 lat, a obwód na wysokości 130 cm wynosi niemal dziesięć metrów. Okazałym drzewom towarzyszą rzadkie i ciekawe rośliny chronione, między innymi: konwalia majowa, marzanka wonna, kalina koralowa, barwinek pospolity, bluszcz pospolity, gnieźnik leśny, kruszczyk siny i lilia złotogłów. Spośród wymienionych tutaj gatunków lilia złotogłów zaliczana jest do gatunków zagrożonych wyginięciem, a kruszczyk siny - do gatunków ginących. Wśród innych gatunków roślin, o których należałoby w tym miejscu wspomnieć są: czerniec gronkowy – także zagrożony wyginięciem, kokorycz pełna i przetacznik górski. 

Leśny rezerwat przyrody „Dolina Stradanki” utworzony w 2006 roku (jednocześnie z rezerwatem „Nowinka”), obejmuje stosunkowo wąski pas lasu porastającego strome skarpy głębokich wąwozów rzeki Stradanki i części jej dopływów, wraz z tymi ciekami, o łącznej powierzchni 119,86 ha. Rezerwat rozciąga się na długości około 6 km we wschodniej części wielkiego kompleksu leśnego, pomiędzy Tolkmickiem a Przybyłowem i w całości leży na gruntach administrowanych przez Nadleśnictwo Elbląg. Rezerwat utworzono w celu zachowania i ochrony unikatowego, niezwykle pięknego krajobrazu doliny rzeki Stradanki z siecią bocznych dolinek i porastającego te tereny lasu bukowego, ochrony stanowisk chronionych i rzadkich gatunków roślin oraz ochrony zwierząt, głównie awifauny. Malowniczo meandrująca Stradanka płynie przez najdziksze ostępy Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej, ze stosunkowo dobrze zachowanymi jeszcze gdzieniegdzie fragmentami naturalnych ekosystemów leśnych – buczyn, grądów, lasów wilgotnych, łęgowych, olsów i borów bagiennych. Górski charakter krajobrazu doliny rzeki podkreślają przedstawiciele flory i fauny, typowej dla polskich gór i pogórza. Szczyty i skarpy przepastnych jarów Stradanki i jej dopływów pokrywają łany okazałego skrzypu olbrzymiego i lepiężnika białego, a mroczne dna wąwozów porasta piękna paproć – pióropusznik strusi. Występuję tu także tojad dzióbaty, zakwitający błękitno fioletowo późnym latem. Florę rezerwatu wzbogaca obecność rzadkich storczyków: kruszczyka sinego i szerokolistnego, gnieźnika leśnego, podkolana białego i zielonawego oraz listery jajowatej. Z innych występujących tu roślin na szczególną uwagę zasługują: paprotka zwyczajna, wawrzynek wilczełyko, kalina koralowa, kruszyna pospolita, porzeczka czarna, bluszcz pospolity, rzadki barwinek pospolity i czworolist pospolity, a ponadto kopytnik pospolity, pierwiosnka lekarska, marzanka wonna i konwalia majowa. Niemal wszystkie wymienione rośliny (oprócz czworolistu i lepiężnika) objęte są ochroną gatunkową. Bogaty jest tu świat zwierzęcy. Z rzadkich ptaków należy wymienić: bociana czarnego, orlika krzykliwego, bielika, kobuza, żurawia, zimorodka, dzięcioła czarnego i zielonosiwego, zniczka, muchołówkę białoszyją, pokrzywnicę i orzechówkę, nad wartkimi strumieniami gnieżdżą się pliszki górskie, a w zimie przebywają pluszcze. Ssaki reprezentowane są przez: wilka, wydrę, gronostaja, popielicę i orzesznicę. Na bagnach spotkać można nieczęstego tu płaza: żabę moczarową.

Rezerwat przyrody „Nowinka”, utworzony pod koniec 2006 roku równocześnie z rezerwatem „Dolina Stradanki”, obejmuje izolowany kompleks leśny o powierzchni 74,25 ha, rozciągający się na południowy wschód od Tolkmicka, w strefie krawędziowej Wysoczyzny Elbląskiej. Celem ochrony jest zachowanie oraz ochrona malowniczych dolin erozyjnych, występujących w nich wysięków i zabagnień oraz porastających je zbiorowisk leśnych. Ze względu na rodzaj jest to rezerwat leśny. Dynamicznie urzeźbiony teren pochodzenia - jak cała Wysoczyzna Elbląska - morenowego, z głębokimi wąwozami i wyniesieniami do ponad 100 metrów wysokości, porasta las liściasty (głównie bukowy) z niewielką domieszką gatunków iglastych. W dolinach cieków i wilgotnych miejscach występują lasy łęgowe i olsy. Względne różnice wysokości sięgają tutaj ponad 50 metrów. Dnem jarów płyną liczne cieki, łączące się ostatecznie w jeden większy strumień – bezimienny dopływ rzeki Stradanki. Biorą one swój początek z licznie rozsianych na tym obszarze wysięków wodnych.To właśnie formy erozyjne stanowią główny walor rezerwatu. Z roślin objętych ochroną gatunkową na terenie rezerwatu występują następujące gatunki: widłak wroniec, paprotka zwyczajna, kopytnik pospolity, bluszcz pospolity, pierwiosnka lekarska, marzanka wonna, konwalia majowa, wawrzynek wilczełyko, kruszyna pospolita, kalina koralowa oraz storczyki: kruszczyki siny i szerokolistny oraz gnieźnik leśny. Rosną tu także gatunki stosunkowo rzadko spotykane na obszarze Wysoczyzny Elbląskiej – między innymi: czerniec gronkowy, zawilec żółty czy różne odmiany gruszyczki.

Bogata jest fauna parkowych lasów. I ponad nimi, i nad zbiornikami wodnymi przebiegają trasy ptasich przelotów. Wiele gatunków, między innymi: myszołów włochaty, bocian czarny, bielik, pliszka górska, objętych jest ochroną. Sprzyjające warunki środowiskowe sprzyjają bezpiecznemu gniazdowaniu, a liczne ptaki mają tutaj swoje ulubione miejsca lęgowe. Żyją tu leśne ssaki, a wśród nich wydry, popielice i jenoty, czasem zawita nawet łoś. W leśnych ostępach przebywa jeleń sika, przedstawiciel gatunku sprowadzonego na Wysoczyznę Elbląską w początkach dwudziestego wieku z Dalekiego Wschodu. W ostatnich latach pojawiły się też wilki. Obecne na tym terenie są liczne gady i płazy, w tym gatunki podlegające ochronie prawnej.

W kulturowym krajobrazie Wysoczyzny Elbląskiej widoczne są ślady średniowiecznych układów wsi lokowanych na prawie chełmińskim, powstałych w trzynastym i czternastym wieku. W późniejszych czasach na okolicznych gruntach należących do miasta Elbląga w miejscu dawnych folwarków miejskich zaczęły – niczym grzyby po deszczu – powstawać rezydencje elbląskich patrycjuszy, a od połowy osiemnastego wieku – łączące je z miastem publiczne drogi o charakterze alej wysadzanych kasztanowcami i lipami.

Obszar Parku obfituje w obiekty o znaczeniu historycznym, często wpisane do rejestru zabytków, które – choć lata świetności dla dużej ich części dawno już minęły – nadal cieszą oko swoją urodą. Warto w tym miejscu wspomnieć i o letniej rezydencji cesarskiej w Kadynach, i o dawnym parku uzdrowiskowym w Nadbrzeżu – Połoninach, i o odrestaurowanych zabudowaniach majątku w Ostrogórze czy wreszcie domach podcieniowych w Łęczu i Próchniku. Te ostatnie z wymienionych obiekty choć są typowe raczej dla budownictwa żuławskiego to jednak dość mocno wrosły w krajobraz Wysoczyzny i Parku.

Kulturowe bogactwo, obecność różnorodnych form terenowych, niezliczone – zwłaszcza w strefie krawędziowej Wysoczyzny Elbląskiej – malownicze potoki wypływające z niewielkich jeziorek i oczek wodnych, mokradła – przyciągają w te strony ludzi ciekawych świata i wrażliwych na piękno naturalnej przyrody, w niewielkim jeszcze stopniu skażonej cywilizacją. Wysoczyzna zachwycała i wciąż zachwyca pięknymi krajobrazami, a duże różnice wysokości dają poczucie podróży w czasie i przestrzeni. Przebywając tu odnosimy wrażenie, jakbyśmy w tajemniczy sposób znaleźli się w górach, wrażenie, które potęgują trudno dostępne jary i wąwozy.

Wszystko to sprawia, że Wysoczyzna Elbląska nie od dziś jawi się jako turystyczna atrakcja. Już w dziewiętnastym wieku zaczęły zawiązywać się na terenie Elbląga i w jego najbliższych okolicach liczne towarzystwa turystyczne, stawiające sobie jako główny cel upowszechnianie walorów krajoznawczych tej pięknej krainy. Ich rozwijającą się dynamicznie działalność przerwał, a właściwie zakończył wybuch drugiej wojny światowej.

Dzisiaj zapalonego wędrowca poprowadzi po tej pięknej krainie szlak turystyczny zwany „Kopernikowskim”, a dokładniej – jego fragment przebiegający przez Wysoczyznę Elbląską, pomyślany jako trasa łącząca kolejne miejsca pobytu Mikołaja Kopernika w północnej Polsce. Do dyspozycji ciekawych tej krainy turystów pozostają także inne szlaki, jak choćby sieć tras pieszych i rowerowych przecinających wzdłuż i wszerz Wysoczyznę czy przyrodnicze ścieżki dydaktyczne, między innymi w Połoninach, Suchaczu, Łęczu i Kadynach.

Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski
Park Krajobrazowy
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy
Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy
Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy
Wysoczyzny Elbląskiej
Welski Park Krajobrazowy
Welski
Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki
Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski
Park Krajobrazowy
| do góry wersja dla słabowidzących wersja graficzna wydrukuj stronę