Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron
Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron
Fot. Zygmunt Gawron Fot. Zygmunt Gawron

Witamy Państwa

na oficjalnej stronie PKWE 

  

      

 

powrót

Szlak Wysoczyzny Elbląskiej

Trasa przebiega przez bardzo zróżnicowane tereny Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej. Prowadzi drogami leśnymi, gruntowymi i asfaltowymi o zróżnicowanym stanie technicznym. Ma ona długość 49,8 km. Różnica między najwyższym i najniższym punktem wynosi około 181 m. Czas przejazdu średnim tempem, bez odpoczynku wynosi około 4 godzin. Najbardziej odpowiednimi do pokonania tej trasy są rowery górskie lub turystyczne.

0,0 km – Bażantarnia: szlak rozpoczyna się w Bażantarni – w lesie komunalnym położonym na wschód od zwartej zabudowy miasta Elbląga. Znajdziemy tutaj liczne trasy wytyczone zarówno do wędrówek pieszych, jak i jazdy rowerem. Jako miejsce wypoczynku znane jest mieszkańcom Elbląga już od końca XVIII wieku.
Poruszamy się szlakiem czerwonym wzdłuż Srebrnego Potoku, mijamy leśniczówkę Dąbrowa, przecinamy drogę Elbląg - Milejewo i udajemy się drogą do Jagodnika, z której możemy skręcić nad jezioro Goplanica, gdzie znajduje się prywatne łowisko ryb.

9,5 km – Jagodnik: jednea z najstarszych miejscowości na Wysoczyźnie Elbląskiej. Od 1246 roku wchodziła ona w skład posiadłości elbląskich. Epidemia czarnej ospy, która wybuchła w 1872 roku zdziesiątkowała mieszkańców, a ofiary tej zarazy pochowane zostały na niewielkim cmentarzu położonym na północ od wsi. W centrum Jagodnika stoi pomnik upamiętniający okolicznych mieszkańców poległych w pierwszej wojnie światowej.
Z Jagodnika wyjeżdżamy drogą w kierunku północnym, początkowo pomiędzy polami i dalej przez las docieramy do parkingu przy Jeziorze Martwym.

13,2 km - Jezioro Martwe: ezioro powstało po spiętrzeniu wód Kumieli, pełni rolę zbiornika retencyjnego. Można tutaj odpocząć, rozpalić ognisko.
Z parkingu udajemy się początkowo drogą w kierunku Próchnika, mijamy Jezioro Stare - efekt przegrodzenia koryta rzeki drogą. Po pokonaniu około 250 m skręcamy w leśną drogę na północ, aby po wyjeździe z lasu dotrzeć wśród pól do wsi Pagórki.

18,2 km – Pagórki: niewielka miejscowość położona w gminie Tolkmicko, w której znajduje się tu jeden z najciekawszych domów podcieniowych na Wysoczyźnie Elbląskiej, dom z czterema podcieniami – dwoma na szczytach budynku i dwoma w części frontowej. Obecnie budynek jest bardzo zaniedbany i bez odpowiedniej renowacji może ulec zniszczeniu.
Udajemy się dalej drogą w kierunku Ostrobrzegu, słynącego z dawnego dworu z zabudowaniami folwarcznymi, do rezerwatu "Buki Wysoczyzny Elbląskiej". Przed dworem skręcamy w prawo. W rezerwacie zobaczymy Kamień Złotego Wina - największy na Wysoczyźnie Elbląskiej pochodzący ze Skandynawii głaz narzutowy, mierzący w obwodzie 14,2 m. Wąska ścieżka prowadzi nas do lasu.

24,6 km - Rezerwat "Buki Wysoczyzny Elbląskiej": utworzony w 1961 roku w celu zachowania fragmentu starego lasu bukowego z pojedynczymi, starymi dębami. Okazałym drzewom towarzyszą rzadkie i ciekawe rośliny chronione, między innymi: konwalia majowa, marzanka wonna, kalina koralowa, barwinek pospolity, bluszcz pospolity, gnieźnik leśny, kruszczyk siny i lilia złotogłów. Spośród wymienionych roślin lilia złotogłów zaliczana jest do gatunków zagrożonych wyginięciem, a kruszczyk siny - do gatunków ginących. Należałoby w tym miejscu wspomnieć także o: czerńcu gronkowym, również narażonym na wyginięcie, kokoryczy pełnej i przetaczniku górskim, gatunkach charakterystycznych dla Wysoczyzny Elbląskiej.
Z rezerwatu wyjeżdżamy na tak zwaną Czarną Drogę, która prowadzi nas do Kadyn.

28,8 km – Kadyny: jedna z najciekawszych miejscowości na Wysoczyźnie Elbląskiej. Decyduje o tym nie tylko malownicze położenie tej miejscowości pomiędzy zboczami wysoczyznowymi i Zalewem Wiślanym, ale również ciekawa historia, z którą związanych jest wiele sławnych postaci. Według jednej z legend nazwa wsi pochodzi od imienia jej założycielki, legendarnej księżniczki Kadyny. Założenie osady nastąpiło około V wieku n.e., a założycielami byli Pogezanie. W XIII wieku powstał tu dwór krzyżacki. Po przegranej bitwie pod Grunwaldem Zakon zaciągnął pożyczkę u rycerza Jana Bażyńskiego, dla którego rekompensatą było nadanie mu w 1431 roku posiadłości obejmujących między innymi dwór kadyński i pobliski folwark.
Kolejni właściciele Kadyn zarządzali majątkiem z różnym powodzeniem. Często zbyt wystawny tryb życia zmuszał ich do sprzedaży posiadłości, jednak urok tego miejsca i prestiż sprawiał, że nigdy ona nie opustoszała. W 1881 roku właścicielem Kadyn został cesarz Wilhelm II, z którego inicjatywy na początku XX wieku zostały zaprojektowane i wybudowane budynki gospodarcze i mieszkalne dla robotników oraz poczta, szkoła i dom starców. Po przebudowie pałacu i urządzeniu gospodarstwa Kadyny stały się ulubionym miejscem wypoczynku cesarskiej rodziny. Ozdobę pałacu stanowiło rozległe założenie parkowe przechodzące w malownicze lasy, stanowiące wraz z zabudową niewątpliwą atrakcję.
Najokazalszym budynkiem w Kadynach jest barokowy pałac z końca XVII wieku, zbudowany przez Jana Teodora Schliebena, rozbudowany i modernizowany przez kolejnych właścicieli. Zmianom uległa zewnętrzna bryła budynku, jak również jego wnętrze. Największa modernizacja miała miejsce za czasów cesarza Wilhelma II w latach 1901- 1902. Z tego okresu pochodzą dobudowane od wschodu wejście i łącznik między oficyną i pałacem oraz weranda od strony południowej. W czasie drugiej wojny światowej pałac został w poważnym stopniu uszkodzony. W latach 1951 - 1989 budynek był wykorzystywany był jako siedziba dyrekcji stadniny koni. Obecnie stoi niezagospodarowany.
Na wzgórzu znajdującym się na południe od zabudowań wsi w drugiej połowie XVII wieku został wzniesiony franciszkański zespół klasztorny. Założycielem klasztoru był Jan Teodor Schlieben. W skład zespołu klasztornego wchodził kościół z przyległą kaplicą loretańską, w pobliżu której w roku 1775 wzniesiono wieżę dzwonną. Prostopadle do kościoła usytuowano dwukondygnacyjny budynek mieszczący pokoje gwardiana i refektarz. W dwukondygnacyjnym obiekcie - przedłużeniem kościoła w kierunku południowym - znajdowały się cele zakonników. Całość była ogrodzona murem i budynkami gospodarczymi. Z dawnego zespołu klasztornego zachowały się do dzisiaj kościół i część gwardiana. Dzieje klasztoru na przestrzeni lat były zmienne, ostatecznie zakon w Kadynach został rozwiązany w 1826 roku przez władze pruskie. Ziemię klasztorną wraz z budynkami kupił ówczesny właściciel Kadyn Edward Birkner. Klasztor w końcu powrócił do zakonu oo. franciszkanów i jest prawie odbudowany.
Z Kadyn, początkowo po wale, a później drogą prowadzącą wzdłuż torów kolei nadzalewowej udajemy się do Suchacza. Otwarcie linii kolei nadzalewowej nastąpiło w 1900 roku. Stacja początkowa mieściła się w Elblągu, kolejne w: Angielskich Źródłach, Jagodnej, Kamionku Wielkim, Nadbrzeżu, Suchaczu, Pęklewie, Kadynach, Tolkmicku, Leśnictwie Nowy Wiek, Świętym Kamieniu, Fromborku, a stacja końcowa - w Braniewie. Trasą tą kursowały (latem nawet pięć razy dziennie) specjalne składy pociągów z wagonami widokowymi, w których były powiększone okna i otwarte platformy.

34,3 km – Suchacz: pierwsze ślady osadnictwa na terenie obecnego Suchacza pochodzą z młodszej epoki kamiennej. We wczesnym średniowieczu była tu osada rybacka. W XVI wieku znajdowała się karczma. Początki szkolnictwa miały miejsce w 1804 roku. Budynek szkoły został wybudowany dopiero w 1879 roku, wcześniej nauczanie prowadzone było w prywatnych domach. Rozwój osady nastąpił w XIX wieku po wybudowaniu cegielni i założeniu dużych sadów wiśniowych w pobliżu wsi. W Suchaczu znajdowała się niewielka przystań rybacka z kilkoma małymi statkami, służącymi do przewozu towarów pomiędzy nadzalewowymi miejscowościami. Do rozwoju wsi przyczyniła się budowa linii kolejowej Elbląg - Braniewo, a w latach 1919 - 1921 drogi utwardzonej. Inwestycje te spowodowały rozwój turystyki – wzrosła rola Suchacza jako wioski letniskowej. W tym czasie były już czynne dwie gospody, obsługujące przebywających tu letników. O ogólnym rozwoju wsi świadczyć może większa niż obecnie liczba mieszkańców, która w roku 1925 wynosiła 600 osób. Obecnie spadła rola Suchacza jako letniska ze względu na zanieczyszczenie wód Zalewu Wiślanego. Brak kąpieliska zniechęca turystów do odwiedzania Suchacza. Piękne położenie miejscowości nad Zalewem Wiślanym przyciąga wielu mieszkańców Elbląga, którzy osiedlają się tu na stałe.
Zalew Wiślany powstał około pięć tysięcy lat temu poprzez odcięcie wód morskich usypywaną przez morskie prądy i wiatr mierzeją (Mierzeją Wiślaną). Zalew łączy się z Morzem Bałtyckim przez cieśninę Piławską. Powierzchnia Zalewu Wiślanego w granicach Polski wynosi 328 km2.
Jest to zbiornik płytki, o średniej głębokości wynoszącej około 2 m i średnim rocznym zasoleniu nie przekraczającycm 2,5‰. W wodach Zalewu poławiane są węgorze, sandacze leszcze, szczupaki, sieje, karpie, wzdręgi, ukleje i wiele innych gatunków ryb. Zalew został uznany jako ostoja ptaków wodnych o randze międzynarodowej. Szuwary, zarośla łozowe i olchowe stanowią doskonałe miejsca lęgowe, żerowiska i miejsca wypoczynku dla ptaków zarówno żyjących tu, jak i wędrownych. Nad Zalewem występuje około dwieście gatunków ptaków, z czego 86 gatunków to ptaki gniazdujące. Prawie wszystkie spotykane tu ptaki są objęte ochroną.
Z Suchacza drogą asfaltową udajemy się do Nadbrzeża.

36,3 km – Nadbrzeże(pomnik ofiar obozu Stutthof): Nadbrzeże to dawny majątek ziemski położony w bezpośrednim sąsiedztwie Zalewu Wiślanego - istniał już w 1300 roku. Związany z nim był młyn wodny, przekazany przez komtura elbląskiego młynarzowi Janowi. W kolejnych wiekach zmieniali się właściciele majątku. W XVI wieku. Nadbrzeżem zarządzali patrycjusze elbląscy. W 1734 roku właścicielem majątku został Hofrat Pöhling, który na wiele lat zapisał się w pamięci ludzi jako chciwy i bezwzględny rabuś.
Okres największej świetności Nadbrzeża przypada na wiek XIX. Od 1837 roku jego właścicielem był Fryderyk Kall, który przy współpracy ze znanym wówczas elbląskim lekarzem, doktorem Kohnem, otworzył w Nadbrzeżu zakład wodoleczniczy. Początkowo z usług zakładu korzystali bogaci elblążanie. Kurort rozwijał się jednak dosyć szybko i w pewnym okresie był uznawany za modne uzdrowisko. W 1842 roku zbudowany został Dom Zdrojowy, założono też park dla kuracjuszy. W 1851 roku nowy właściciel, baron Leopold von Goetzen, zbudował atrakcyjny pałacyk w parku zdrojowym. Kolejny właściciel Nadbrzeża, Albert Urbanowski, nie tylko unowocześniał kurort, ale również rozbudował dwie cegielnie i postawił młyn nad Młyńskim Potokiem. Jego następca, kupiec Rachael z Królewca, powiększył posiadłość i uruchomił zakład przyrodoleczniczy. Z usług kurortu korzystało wielu kuracjuszy, przyciągały ich tu nie tylko walory zdrowotne uzdrowiska, ale również krajobrazowe. Atrakcyjne położenie nad Zalewem Wiślanym i bliskość Wysoczyzny Elbląskiej skłaniały do odbywania spacerów i podziwiania piękna otaczającego krajobrazu. Uzdrowisko funkcjonowało jeszcze na początku XX wieku, z czasem przestało jednak przynosić oczekiwane dochody i zostało zamknięte. Zatarciu uległy kunsztowne niegdyś założenia parkowe i wiele obiektów małej architektury.
W czasie drugiej wojny światowej w Nadbrzeżu znajdowała się filia obozu koncentracyjnego Stutthof. Przebywało tu jednocześnie około trzystu więźniów, zatrudnionych przy wydobyciu i transporcie gliny do okolicznych cegielni, a także przy pracach związanych z wyrobem cegły. W drugiej połowie stycznia 1945 roku nastąpiła likwidacja obozu, a więźniowie zostali przetransportowani do macierzystego obozu Stutthof. Dzisiaj na niewielkim wzgórzu znajduje się pomnik , czczący ich pamięć.
Z Nadbrzeża udajemy się drogą asfaltową do Kamionka Wielkiego.

38,3 km - Kamionek Wielki: niewielka osada położona nad Zalewem Wiślanym. Nazwa miejscowości wymieniona została po raz pierwszy w przywileju lokacyjnym z dnia 24 czerwca 1315 roku, wydanym dla lokatora Arnolda. Z nadania króla Kazimierza Jagiellończyka w 1457 roku Kamionek Wielki został przyznany Elblągowi. Na bazie lokalnego surowca miasto wybudowało tu dużą cegielnię, która została spalona w 1577 roku podczas napadu gdańszczan na ziemię elbląską. Cegielnię wkrótce odbudowano i nadal prowadzono produkcję. Pracowali w niej okoliczni mieszkańcy aż do 1806 roku, kiedy zakład przeszedł w dzierżawę. W drugiej połowie XIX wieku Wilhelm Luhlow wybudował w Kamionku Wielkim kolejną dużą cegielnię.
Dalej jedziemy drogą do Elbląga. Po drodze mijamy rezerwat przyrody "Zatoka Elbląska" utworzony w 1991 roku w celu ochrony ptaków wodno - błotnych oraz ich siedlisk. Rezerwat obejmuje akwen Zatoki Elbląskiej oraz fragment „Złotej Wyspy”. Zatoka Elbląska stanowi najbardziej na południe wysuniętą część Zalewu Wiślanego. Poza torem żeglugowym jest akwenem bardzo płytkim o średniej głębokości około 1 m, tylko przy granicy z Zalewem Wiślanym zwiększającej się do około 2 m. Na dnie Zatoki zalegają osady o miąższości około 6 – 8 m. Zatoka Elbląska jest zbiornikiem o zmiennych warunkach środowiskowych. Dotyczy to w szczególności: poziomu wody, zasolenia, zawartości tlenu, temperatury oraz zawartości biogenów. Przy występujących wiosną i jesienią północnych wiatrach wody Zatoki wpychane są do koryta rzeki Elbląg powodując spiętrzenia wody i tak zwane „cofki” obserwowane nawet na Jeziorze Drużno.
Wśród roślinności przeważają zbiorowiska wodne, szuwarowe, łąkowo-pastwiskowe, zaroślowe i leśne. Występują tu między innymi: grążel żółty, grzybienie białe, grzybieńczyk wodny, salwinia pływająca, osoka aloesowata, rdestnica grzebieniasta, moczarka kanadyjska i rogatek sztywny, a także - trzcina pospolita, pałka wąskolistna, żywokost lekarski, sadziec konopiasty, ostrożeń błotny, strzałka wodna oraz rzadziej spotykane - arcydzięgiel nadbrzeżny, mlecz błotny, starzec bagienny, wyżpin jagodowy. Zbiorowiska te występują wzdłuż brzegów całej Zatoki Elbląskiej. Na terenie rezerwatu „Zatoka Elbląska” występują gatunki roślin, które podlegają ochronie zarówno ścisłej, jak i częściowej. Są to: grążel żółty, grzybienie białe, grzybieńczyk wodny, salwinia pływająca, kalina koralowa, kruszyna pospolita i porzeczka czarna.
Szuwary, zarośla łozowe i olchowe są doskonałym schronieniem i bezpiecznym miejscem lęgowym dla ptactwa błotnego i wodnego. Położenie Zatoki w strefie przymorskiej powoduje, iż jest to również teren odpoczynku dla ptaków w czasie ich sezonowych wędrówek. Występuje tu około dwieście gatunków ptaków, z czego 86 to ptaki gniazdujące. Prawie wszystkie spotykane tu ptaki są objęte ochroną. Wśród gatunków skrajnie zagrożonych i ginących (wymienionych w „Polskiej czerwonej księdze zwierząt”) na terenie rezerwatu pojawiają się: tracz długodzioby, orzeł przedni, sokół wędrowny, biegus zmienny oraz brodziec leśny.
W wodach Zatoki Elbląskiej stwierdzono występowanie 24 gatunków ryb, między innymi: leszcza, jazgarza, sandacza, węgorza, okonia i płoci. Są tu liczne populacje żab: jeziorkowej, śmieszki i wodnej. Żyją tutaj także inne gatunki płazów, a także gady: jaszczurka zwinka, jaszczurka żyworodna i padalec. Na terenie rezerwatu i w jego najbliższym otoczeniu spotyka się wiele gatunków ssaków. Większość przebywa tu stale, między innymi: sarna, dzik, wydra, jenot, norka amerykańska i lis, a niektóre, jak łoś, pojawiają się jedynie sporadycznie. Niektóre z nich objęte są ochroną, np.: nietoperze (mroczek późny i gacek brunatny), jeże, wydry, gronostaje i łasice.
Po minięciu rezerwatu wjeżdżamy do Elbląga, gdzie kończymy naszą wędrówkę.

Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski
Park Krajobrazowy
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy
Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy
Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy
Wysoczyzny Elbląskiej
Welski Park Krajobrazowy
Welski
Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki
Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski
Park Krajobrazowy
| do góry wersja dla słabowidzących wersja graficzna wydrukuj stronę