Zalew Wiślany w okolicach Kamionka Wielkiego. Fot. Zygmunt Gawron Zalew Wiślany w okolicach Kamionka Wielkiego. Fot. Zygmunt Gawron
Bociany w gnieździe. Fot. Zbigniew Zagrodzki Bociany w gnieździe. Fot. Zbigniew Zagrodzki
Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron
Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron
Młoda popielica. Fot. Zbigniew Zagrodzki Młoda popielica. Fot. Zbigniew Zagrodzki

Poznaj lepiej nasz region:

   

Zapraszamy na "parkowy" Facebook:

  

 

powrót

Szukamy drzew i krzewów kwitnących wczesną wiosną

Wielu ludziom wczesna wiosna kojarzy się z kwitnącymi o tej porze roku leszczyną, baziami (kotkami) wierzby, czasem wawrzynkiem wilczełyko, a w mieście z kwitnącą forsycją. Warto jednak rozejrzeć się wokół i przyjrzeć kilku innym gatunkom drzew i krzewów kwitnących w marcu i kwietniu. Zapraszamy więc na kolejny, z konieczności wirtualny spacer po lasach i parkach. 

Zacznijmy od wspomnianej już leszczyny pospolitej, która kwitnie w lutym, zanim rozwiną się jej liście. Na jednym krzewie dostrzeżemy rosnące osobno kwiaty zarówno męskie, jak i żeńskie. Te pierwsze są bardziej widoczne: zebrane w długie kwiatostany (kotki) o długości do pięciu centymetrów i podczas pierwszych ciepłych dni otwierają się, stają się żółte i wydłużają się nawet dwukrotnie. Kwiaty żeńskie „ukrywają się” w pączkach na gałązkach, z których wystają małe, czerwonawe „pędzelki”, czyli znamiona kwiatów. Leszczyna jest „krewniaczką” olsz (czy, jak wolą niektórzy - olch) kwitnących od marca (olsza czarna i szara) oraz brzóz, zakwitających dopiero od kwietnia. Zarówno olchy, jak i brzozy mają osobne kwiaty męskie i żeńskie, zebrane w oddzielne kotki, podobne do leszczynowych. Kwiatostany męskie u brzozy i olchy mogą być tak długie jak u leszczyny, ale żeńskie są od nich znacznie krótsze.

Leszczyna. Fot. Hanna Kruk

Wczesną wiosną, w marcu, a czasem nawet i w lutym, można zobaczyć w lasach pięknie kwitnący krzew, którego gałązki wręcz „oblepione” drobnymi różowymi kwiatkami o silnym, przyjemnym zapachu przypominającym hiacynty. To wawrzynek wilczełyko, roślina chroniona, ale i silnie trująca; wszystkie części, włącznie z kwiatami, zawierają trujące glikozydy. Stąd wziął się drugi człon nazwy tego krzewu: wilczełyko. Kontakt trucizny zawartej w roślinie z ludzką skórą powoduje powstawanie obrzęków, owrzodzeń czy trudno gojących się ran, a nawet martwicy skóry. Można powiedzieć, że wawrzynek „broni się” w ten sposób przed niszczeniem i obrywaniem gałązek z kwiatami.

Wawrzynek wilczełyko. Fot. Jolanta Zielińska

Również i wierzby wcześnie zaczynają kwitnąć. Są to rośliny dwupienne, na jednym krzewie występują tylko kwiaty męskie, a na innym wyłącznie żeńskie. Wierzbowe kotki (bazie) pojawiają się już w marcu i są najbardziej znanym symbolem nadchodzącej wiosny. W Polsce rośnie wiele gatunków wierzb. Ich kotki różnią się od siebie, kolorem lub wielkością: przykładowo, w zależności od gatunku i tego, czy są to kwiatostany męskie lub żeńskie, kotki mogą osiągać długość od jednego do nawet siedmiu centymetrów. U niektórych gatunków wierzb kotki rozwijają się przed liśćmi, u innych razem z liśćmi. Wierzby posiadają właściwości lecznicze: ich kora zawiera salicylany działające przeciwzapalnie i przeciwgorączkowo. Te związki znane są choćby z takich preparatów syntetycznych jak polopiryna czy aspiryna.

Wierzba. Fot. Hanna Kruk

Dereń jadalny, zwany również dereniem właściwym, kwitnie najwcześniej ze wszystkich krajowych gatunków dereni, bo już w marcu i kwietniu (pozostałe kwitną w maju i czerwcu), i tak jak pozostałe do tej pory opisane gatunki drzew i krzewów - jeszcze przed rozwojem liści. Kwiaty są żółte, zebrane w drobne, kuliste baldachy. Dojrzałe, wiśniowoczerwone owoce derenia, bogate w witaminę C, pektyny, taniny i sole mineralne, zbiera się późnym latem - po przemrożeniu lub w przetworach mogą być one stosowane przy dolegliwościach żołądkowo-jelitowych. 

Dereń. Fot. Hanna Kruk

Dereń. Fot. Hanna Kruk

W kwietniu, także zanim pojawiają się liście, zakwita klon zwyczajny (klon polny i jawor kwitną od maja, a ich kwiaty pojawiają się razem z liśćmi lub po nich). Żółtozielone kwiaty zebrane są w baldachowate kwiatostany. Świeży sok z klonu był niegdyś stosowany jako środek wzmacniający, a jasne i twarde drewno do tej pory jest wykorzystywane do wyrobu instrumentów muzycznych.

Klon zwyczajny. Fot. Jolanta Zielińska

Klon zwyczajny. Fot. Hanna Kruk

Można uznać, że wiosna zaczyna się na dobre, gdy zaczynają kwitnąć dzikie śliwy. Gałązki śliwy tarniny, powszechnie rosnącej przy drogach, na miedzach i zboczach, na obrzeżach lasów, czasem w parkach, wiosną wręcz obsypują się białymi kwiatami i wyglądają bardzo malowniczo. W tym samym czasie zaczyna kwitnąć, i równie pięknie wygląda, hodowana na wsiach i w parkach śliwa lubaszka, której odmiana z żółtymi owocami nazywana jest mirabelką. Jak w najprostszy sposób odróżnić po kwiatach tarninę od lubaszki? U tej pierwszej kwiaty rosną pojedynczo, po jednym z każdego pączka, a u lubaszki wyrastają zazwyczaj po dwa kwiaty z jednego pączka. 

Tarnina. Fot. Hanna Kruk

Tarnina. Fot. Hanna Kruk

Nie są to oczywiście wszystkie drzewa i krzewy kwitnące wczesną wiosną, jednak staraliśmy się wybrać te, które najłatwiej zaobserwować lub też po prostu są najlepiej wszystkim znane. Wszystkie kwitnące wiosną rośliny, zarówno te zielne jak i krzewy czy drzewa, są bardzo ważne dla owadów dostarczając im pożywienie w okresie, w którym trudno o pyłek czy nektar.

Tekst: Hanna Kruk

Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski
Park Krajobrazowy
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy
Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy
Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy
Wysoczyzny Elbląskiej
Welski Park Krajobrazowy
Welski
Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki
Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski
Park Krajobrazowy
| do góry wersja dla słabowidzących wersja graficzna wydrukuj stronę