Zalew Wiślany w okolicach Kamionka Wielkiego. Fot. Zygmunt Gawron Zalew Wiślany w okolicach Kamionka Wielkiego. Fot. Zygmunt Gawron
Bociany w gnieździe. Fot. Zbigniew Zagrodzki Bociany w gnieździe. Fot. Zbigniew Zagrodzki
Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron
Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron Okolice Próchnika. Fot. Zygmunt Gawron
Młoda popielica. Fot. Zbigniew Zagrodzki Młoda popielica. Fot. Zbigniew Zagrodzki

Poznaj lepiej nasz region:

   

Zapraszamy na "parkowy" Facebook:

  

 

powrót

Poznajemy rośliny - mniszek pospolity

Dzisiaj chcielibyśmy przybliżyć Państwu mniszka pospolitego (Taraxacum officinale), zwyczajowo nazywanego „mleczem”. Należy jednak pamiętać, że mlecz to zupełnie inny gatunek.

Mniszek pospolity jest dobrze znaną rośliną, występującą powszechnie w parkach, na łąkach i pastwiskach, miedzach czy trawnikach. Jeśli ktoś chce mieć piękny trawnik to niestety będzie mieć problem z wytępieniem mniszka – ma on długi (osiągający nawet 50 centymetrów długości), palowy korzeń, z którego - jeśli się go przerwie przy wyrywaniu - to z pozostałej w ziemi części, nawet jedno- czy dwucentymetrowej długości - wyrośnie nowa roślina. Charakterystyczne, pierzastowcinane liście mniszka są skupione w rozetkę tuż przy ziemi - trudno więc je skosić. Mniszek jest bardzo odporny za wydeptywanie. Zwierzęta chętnie włączają go do swojego „menu”, mimo że wiosną ma on lekko gorzkawy smak. 

Złocistożółte „kwiaty” mniszka są w rzeczywistości kwiatostanami (koszyczkami), zbudowanymi z wielu małych, języczkowatych kwiatów. W kwiatostanie mniszka może się znajdować od pięćdziesięciu do nawet dwustu kwiatków. Mniszek masowo kwitnie w okresie od kwietnia do czerwca, ale „kwiaty” (czyli kwiatostany) mogą pojawiać się także i później: latem i jesienią. Jedna roślina w ciągu roku jest w stanie wytworzyć nawet trzy tysiące nasion! Gdy mniszek przekwitnie powstaje „głowa” z owoców - nasionek zaopatrzonych w biały puch kielichowy, dzięki któremu są one roznoszone, jak malutkie „spadochroniki” przez wiatr – znamy przecież wszyscy popularne „dmuchawce”.

Mniszek nosi też inną, ludową nazwę: „męska stałość”. A właściwa nazwa tej rośliny - „mniszek” - pochodzi od wyglądu główki dmuchawca, która pozostaje po odpadnięciu nasion. Przypomina ona wtedy wygoloną głowę mnicha. Pierwszy tej nazwy użył w XVI wieku Otto Brunfels w Niemczech; przyjęła się ona również w Polsce. Oficjalna nazwa mniszka w Niemczech to „Löwenzahn” - „lwi ząb”. W języku angielskim mniszek nazywany jest: „dandelion” (z francuskiego „dent-de-lion”), co także tłumaczy się jako „lwi ząb”. Nazwa ta pochodzi od kształtu liści mniszka mających głęboko powcinane brzegi. 

Cała roślina zawiera mleczny sok. Od dawna znane są lecznicze właściwości mniszka. Wykorzystuje się korzeń, liście, kwiaty oraz stężały sok mleczny. Korzeń zawiera dużo inuliny - naturalnego, niskokalorycznego cukru, pełniącej funkcję błonnika pokarmowego wspomagającego odchudzanie, może być stosowany przez diabetyków, obniża poziom cholesterolu i jest jednocześnie probiotykiem stymulującym rozwój „dobrej” flory jelitowej - tutaj uwaga: nadmierne spożywanie inuliny może negatywnie odbijać się na zdrowiu. Jesienią w korzeniu mniszka może być nawet do czterdziestu procent. Korzeń jest stosowany jako środek żółciopędny i poprawiający trawienie oraz jako środek pobudzający apetyt.

W niektórych europejskich krajach przyrządza się „sałatę wiosenną”, w skład której wchodzą między innymi młode liście mniszka. Zebrane przed okresem kwitnienia młode liście moczy się przez mniej więcej godzinę w lekko osolonej wodzie, by pozbyć się goryczki. We Francji natomiast młode liście mniszka marynuje się w occie i dodaje do warzyw lub też marynuje młode, zamknięte kwiatostany i dodaje je do sałatek zamiast kaparów. Ziele mniszka (kwiatostany i liście) wpływa na poprawę przemiany materii i działa żółciopędnie. Napar z mniszka bywa stosowany przy leczeniu trądziku. Miód mniszkowy jest zalecany przy chorobach wątroby i dróg żółciowych, żołądka, serca i nerek, a także przy reumatyzmie i obniżonej odporności.

W wielu krajach zbierane są płatki kwiatów, które następnie suszy się i uciera, aby zastąpić nimi drogi szafran wykorzystywany do barwienia produktów spożywczych, w tym na przykład ciast. Z „kwiatów” mniszka sporządza się syrop leczniczy, a czasem nawet wino ziołowe. Są one stosowane przy przeziębieniach i innych schorzeniach górnych dróg oddechowych, a także jako środek do leczenia niektórych chorób przewodu pokarmowego.

Tekt: Hanna Kruk, zdjęcia: Zygmunt Gawron

Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski
Park Krajobrazowy
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy
Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy
Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy
Wysoczyzny Elbląskiej
Welski Park Krajobrazowy
Welski
Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki
Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski
Park Krajobrazowy
| do góry wersja dla słabowidzących wersja graficzna wydrukuj stronę