Sarna - fot. Maciej Rodziewicz Sarna - fot. Maciej Rodziewicz

Witamy Państwa na stronie Parku Krajobrazowego Pojezierza Iławskiego wchodzącego w skład Zespołu Parków Krajobrazowych Pojezierza Iławskiego i Wzgórz Dylewskich z siedzibą w Jerzwałdzie.
   

powrót

Przystanek 4. Solniki – Klonowa brama

Odcinek: Solniki - Rezerwat Przyrody ,.Czerwica" (0,9 km)

Dotarliśmy do nieistniejącej wsi Solniki. Przystanek znajduje się przy dwóch pięknych klonach tworzących rodzaj bramy, przez którą zajeżdżało się przed dwór Christiana Korna. Naprzeciwko bramy, po drugiej stronie drogi widoczne wyniesienie to Solnicka Góra (Zollnicker Berg) na której w XVIII wieku była huta szkła. W połowie XVIII wieku na bazie wcześniejszej istniejącej tu smolarni rozwinęła się osada leśna Zollnick (Solniki). Jej mieszkańcy zajmowali się głównie wyrębem lasu przeznaczonego na potrzeby wsi Siemiany (Schwalgendorf). W bliżej nieznanych okolicznościach połać leśna o powierzchni 3000 mórg została zakupiona przez rodzinę Korn. Najbardziej znanym jej przedstawicielem był Christian Korn, założyciel huty szkła w Zollnick. Zakład ten powstał około roku 1850 i produkował głównie szkło apteczne na potrzeby Tylży, Elbląga, Królewca. Pod koniec lat sześćdziesiątych XIX wieku Christian Korn wszedł w spółkę z kupcami żydowskimi i za pożyczone od nich pieniądze kupił las w okolicach Nidzicy. Niestety, zbankrutował, jego huta przeszła w ręce wierzycieli, a on sam trafił do więzienia za długi. Zwolniono go w 1875 r.

Na terenie huty Żydzi założyli tartak, który eksploatowali do 1887r., potem zaś zrujnowany majątek i las o powierzchni 3000 mórg sprzedali Elardowi von Oldenburg, dziedzicowi pobliskiego Januszewa. Teren wsi Zollnick (na północny zachód od jeziora Mulistego) został wówczas zalesiony. Na ruinach dworu Christiana Korna zbudowano leśniczówkę. W latach dwudziestych XX wieku Las Januszewski przeszedł pod zarząd państwa pruskiego. W budynku dawnej szkoły zorganizowano schronisko młodzieżowe. Wszystkie zabudowania zostały spalone w 1945r., prawdopodobnie przez żołnierzy radzieckich. Naprzeciwko ruin szkoły, po zakończeniu działań wojennych, zbudowano w tym samym roku dom dla robotników leśnych, który do dnia dzisiejszego jest jedynym istniejącym budynkiem w Solnikach. Jest on własnością Nadleśnictwa Susz.

Kamienne fundamenty, widoczne za bramą utworzoną przez dwa klony,  to pozostałości po zabudowaniach folwarcznych dworu Christiana Korna, a także wytwórni (dmuchalni) i magazynów jego huty szkła. Widać tu ślady co najmniej dwóch budynków. Przez bramę utworzoną nasadzeniem dwóch klonów, po drugiej stronie drogi, zajeżdżało się przed dwór. Nie był to nigdy imponujący budynek z podjazdem, taki choćby, jakiego ruiny możemy obejrzeć w pobliskim Januszewie. Leśny dwór Christiana Korna przypominał pewnie raczej dom bogatego gospodarza. Za bramą z klonów, w gęstwinie świerkowego młodnika, ukryte są już tylko fundamenty leśniczówki i budynków gospodarczych, które zbudowano w latach dwudziestych XX wieku na ruinach dworu. Zapadnięte piwnice odsłaniają fragmenty ceglanych i kamiennych ścian, pokrytych mchem i liszajami pleśni. Na dole, przesłonięte krzakami dzikiego bzu i niedostępne dla naszych oczu, znajdują się pozostałości jeziora Mulistego. Jego zarastająca tafla coraz bardziej niknie i już tylko niewielkie wodne oko połyskuje w wierzbowych zaroślach. Piaszczysta droga, obsadzona brzozami, poprowadzi nas do jeziora Głębokiego, w sąsiedztwo ceglanego domu. Z daleka wzrok przyciągają pokroje dwóch pięknych drzew - dębu czerwonego po lewej i cienistego klonu na niewielkiej skarpie wzniesienia po prawej stronie drogi, w pobliżu istniejącego domostwa.

Fizjograficznie teren ten ukształtował się ostatecznie w czwartorzędzie. W wyniku spływu lądolodu zerodowana została ukształtowana już wcześniej morena denna. Powstały rynny jezior, między innymi rynna Jezioraka. Na powierzchnię stumetrowej grubości utworów glinianych nałożyły się młodoglacjalne utwory piaszczyste Sandru Północnoiławskiego. W okresie preborealnym (8100-7000 p.n.e.) pokryły się one lasem. Geomorfologicznie dominują tu utwory moreny dennej, głównie jeziora w różnych stadiach sukcesji. Wiele z nich przekształciło się w mokradła, bagna i torfowiska. Typ moreny dennej reprezentują jezioro Głębokie i jezioro Muliste w Solnikach.

Eksploatacja strefy leśnej na zachodnim brzegu Jezioraka prowadzona była przez grupy ludzkie już w epoce kamienia. Świadczą o tym informacje o przedwojennych znaleziskach w okolicach jeziora Kawka, a także narzędzia krzemienne znalezione w Solnikach podczas prospekcji terenowej na świeżo zaoranym ugorze. Narzędzia te należy wiązać z kręgiem leśnych kultur tak zwanego typu Narwa (8000-4000 p.n.e.). Z XIX-wiecznych informacji archeologa Johannesa Heydecka wiadomo ponadto o osadzie palowej z epoki kamienia, którą odkryto w Siemianach przy brzegu Jezioraka. Śladów materialnych wykorzystywania tej przestrzeni przez grupy ludzkie w innych epokach pradziejów znanych jest niewiele, głównie ze względu na słabą dostępność badawczą terenu, z powodu jego zalesienia. Najcenniejszym stanowiskiem archeologicznym w okolicach są pozostałości zespołu osadniczego z wczesnej epoki żelaza, składającego się z osady obronnej (ca 16 arów) oraz systemu osad otwartych i cmentarzysk ciałopalnych, znane w literaturze jako Klein Stärkenau (Starzykowo Małe). Okres wpływów rzymskich (0-400 n.e.) na tym obszarze był czasem kształtowania się staropruskich struktur plemiennych. Z okresem tym należy wiązać powstanie pierwszej sieci dróg, wśród nich odgałęzienia szlaku handlowego z Kujaw na Sambię, tak zwanej „via regia", w średniowieczu przemianowanej na „via ruthenica". Okolice położone bezpośrednio na północny wschód od Solnik były rubieżą trzech włości staropruskich: Geria, Prezla i Raydez.

W średniowieczu Solniki i okolice stanowiły również obszar eksploatacji - świadczą o tym fragmenty naczyń zebrane z powierzchni tak zwanej Solnickiej Góry. Eksploatacja polegała przede wszystkim na łowiectwie i produkcji smolarskiej. To drugie zajęcie było głównym czynnikiem generującym osadnictwo na opisywanym obszarze. Jak już wcześniej wspomniano, pierwotna nazwa wsi Siemiany -Schwalgendorf - pochodzi od słowa „Schwalge" czyli ,,smuga". Od smug dymu, który unosił się nad leśnymi osadami smolarzy. W drugiej połowie XVII wieku, w ramach tak zwanej kolonizacji elektorskiej, zaczęły powstawać leśne huty szkła. Zakładano je w lasach, jako że lasy dawały drewno -jeden z najważniejszych, poza piaskiem, surowców do produkcji szklarskiej. Drewna używano do opalania pieców szklarskich, a także, w postaci węgla drzewnego i potażu, bezpośrednio w procesie wytwarzania masy szklanej. Potaż produkowano w leśnych smolarniach z popiołu spalonego drewna liściastego. Był źródłem potasu, pierwiastka niezbędnego w dawnym szklarstwie.

Około l700r. nastąpiła lokacja wsi szkatułowejSchwalgendorf na wyrębie lasu bukowego. Drewno bukowe zużyto do produkcji potażu na potrzeby książęcej huty szkła w nieodległych Stawkach (niem. Friedrichshof). Był to okres bardzo aktywnego użytkowania przestrzeni leśnej do wypasu bydła, a także czas rozwoju gospodarki łowieckiej. Rozwój osadnictwa szkatułowego w okolicach Jezioraka nasilił się szczególnie na przełomie XVII i XVIII wieku. Ten typ osadnictwa wiejskiego polegał na zasiedlaniu rozległych polan powstałych w wyniku gospodarki leśnej w lasach elektora (wyrąb do celów opałowych, budowlanych, smolarstwo, dziegciarstwo). Celem osadnictwa szkatułowego było podreperowanie finansów elektorskich, drastycznie spadających z powodu odmowy płacenia podatków przez miasta i szlachtę.

Dzisiejsze Solniki to urokliwa, rozległa polana i spokojna tafla Jeziora Głębokiego... samotne zabudowania na wzgórku, czerwieniejące cegłą w świetle zachodzącego słońca... stare drzewa... piaszczysta droga niknąca w leśnym cieniu... Można by tak bez końca wymieniać uroki tego miejsca i zatracić się w tym wyliczaniu, gdyby nie świadomość, że Solniki giną. Jeszcze nie tak dawno polana była znacznie rozleglejsza, a zabudowania leśniczówki wzniesionej w miejscu dworu Christiana Korna, wkomponowane w czworobok zachowanych budynków folwarcznych, utrwalały w krajobrazie tradycyjny obraz starej śródleśnej osady. Na zboczach Solnickiej Góry, opadających ku Piwnicznemu Bagnu, nie byłojuż wprawdzie urządzeń hutniczych ani tartacznych, ale w świadomości mieszkańców pobliskich osad i wsi wciąż żywe były dramatyczne dzieje Christiana Korna i leśnej osady Zollnick. Świat smolarzy, drwali, a także kłusowników umykających zręcznie spod kuł leśniczego, świat ich radości i smutków trwał w lesie, by o każdej porze roku - wraz ze zmianą kolorów liści na drzewach – nabieraćcoraz to nowych barw. Był to już tylko świat opowieści, pachnący machorką i gryzącym dymem z fajeczki gawędziarza, ale był to zarazem świat realny, tchnący jeszcze ciepłem ludzkiej obecności. Być może taka jest kolej rzeczy - jeśli człowiek kiedyś wyrwał lasowi część jego przestrzeni, to teraz musi mu ją zwrócić... Nie musi jednak tak być do końca, bo nasza wędrówka po zaginionej wsi przedłuża jej żywot w ludzkiej pamięci, poza radością odkrywania daje także szansę przetrwania realnym śladom dziejów lego pięknego leśnego zakątka. Posiłkując się załączonym planem albo też intuicyjnie, wsłuchując się w szept lasu - spróbujmy odszukać pamiątki solnickiej przeszłości.

Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski
Park Krajobrazowy
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy
Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy
Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy
Wysoczyzny Elbląskiej
Welski Park Krajobrazowy
Welski
Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki
Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski
Park Krajobrazowy
| do góry wersja dla słabowidzących wersja graficzna wydrukuj stronę