fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
fot. Waldemar Bzura fot. Waldemar Bzura
Drewniana cerkiew prawosławna w Wojnowie     fot. Waldemar Bzura Drewniana cerkiew prawosławna w Wojnowie fot. Waldemar Bzura

Instytucja Samorządu Województwa Warmińsko-Mazurskiego


Warmia_Mazury  YouTube_Warmia_Mazury


 Szepty mazurskich alei - konkurs literacki

Historia

  Odkrycia archeologiczne wskazują na ślady bytności gromad ludzkich na terenie Mazurskiego Parku Krajobrazowego już od samego schyłku paleolitu, czyli starszej epoki kamienia (10 tys. lat p.n.e.). Świadczą o tym znaleziska archeologiczne w postaci kościanych ostrzy-grotów, strzał oraz harpunów, jak np. z okolic Wojnowa (harpun rogowy wydobyty z rzeki Krutyni). Znaleziska te, zachowane w bagnach lub torfach, związane są z kręgiem gromad rybacko-myśliwskich, wędrujących i polujących (między innymi na renifery). W tym czasie, aż do połowy mezolitu (4 tys. lat p.n.e.), na terenie dzisiejszej Ukty znajdowało się wielkie obozowisko łowców reniferów. Dopiero w epoce brązu (1700 lat p.n.e. – 550 lat p.n.e.) i następnej epoce żelaza (550 lat p.n.e. – do początku n.e.) miał miejsce rozwój osadnictwa. Stabilizacja osiedleńcza i zagęszczenie osiedli nastąpiło w okresie rzymskim (od początku n.e. do 400 lat n.e.). Z tego okresu pochodzą cmentarzyska ciałopalne w Mojtynach, Zełwągach, Nawiadach i Onufryjewie. Wiązały się one z kulturą autochtonicznej ludności omawianych ziem – Galindami, plemieniem należącym do Prusów – ludu zachodniobałtyjskiego. Z okresu wczesnego średniowiecza (od 400 lat n.e. do X w.) pochodzi cmentarzysko z Łuknajna, gdzie znaleziono miecz inkrustowany złotem, srebrem i miedzią oraz cmentarzysko z pochówkiem konnym z Uklanki na zachodnim brzegu Jeziora Mokrego. Przy południowym brzegu tego jeziora w Ławnym Lasku istniała też osada. Z tego okresu, być może, pochodzą cmentarzyska z pobliskiego Koczka i Spychowa. Obok cmentarzysk płaskich z terenu Parku znane są mogiły w formie kurhanów (rozpowszechnione zwłaszcza w epoce brązu i żelaza), z Krutyni – kurhan kamienny i okolic Lipowa. Przy jeziorku Pawełek k. Nowych Kiełbonek odkryto w 80. latach XX w. kopiec strażniczy. Cennym znaleziskiem są przedmioty wydobyte w miejscu osady z pierwszej połowy I wieku naszej ery koło miejscowości Czaszkowo w gminie Piecki. Najciekawszym jednak zabytkiem wczesnośredniowiecznym na terenie Parku jest grodzisko z wielkim wałem obronnym przy północno-zachodnim brzegu jeziora Majcz Wielki. Osady i grodziska istniały też w miejscowościach: Gąsior, Kamień, Guzianka, Końcewo, Onufryjewo, Popielno, Inulec, Woźnice, Kosewo, Nawiady, Mojtyny, Uklanka, Wólka Prusinowska, Cierzpięty, Brejdyny i osadzie Łuknajno. Osadnictwo nowożytne na terenie Parku mogło rozwijać się planowo i bez przeszkód po 1422 r., kiedy został podpisany traktat pokojowy nad jeziorem Melno przez Polskę, Litwę i państwo krzyżackie, ustalający między nimi stałą granicę. Zakładano wsie wzdłuż dróg, co nadawało im kształt „ulicówek”. Osady majątkowe, zajmujące dobre gleby, miały przysiółkowy lub kolonijny (rozproszony) typ zabudowy.

  Podstawowy etap kolonizacyjny byłych ziem pruskich zwieńczyły wsie szkatułowe, powstające w XVIII wieku w miejsce małych osad leśnych. W ten sposób ukształtowana historyczna sieć osadnicza przetrwała bez większych zmian do dziś. W wyniku parcelacji majątków zwiększyła się jedynie liczba drobnej zabudowy rozproszonej. Tradycyjna, ukształtowana w XIX i pierwszej połowie XX w. zabudowa rolnicza i leśna, występująca w formie wsi, przysiółków i pojedynczych zagród, stanowi obecnie wzorzec architektoniczny dla tzw. regionalnego budownictwa mazurskiego. Charakterystycznymi jej cechami są: oparcie podstawy na rzucie prostokątnym, małogabarytowa skala i prostota form, przewaga materiałów pochodzenia miejscowego (cegła ceramiczna, drewno, kamień polny), dwuspadowe dachy o konstrukcji drewnianej, kryte dachówką ceramiczną typu „holenderka”. Zły stan techniczny i niska wartość użytkowa dawnej zabudowy nie sprzyja jej przetrwaniu, dlatego z uwagi na koszty remontów i współczesne potrzeby właścicieli, jest ona wyburzana i zastępowana nową zabudową, najczęściej obcą architektonicznie i agresywną względem krajobrazu.

  Niektóre wsie tworzą dziś zabytkowo-historyczny zespół osadniczy, wymagający ochrony i rewaloryzacji, ustalający potrzebę sporządzania opracowań historyczno przestrzennych na potrzeby miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. Są to między innymi: Wojnowo, Nowa Ukta, Gałkowo, Śwignajno, Bobrówko, Krutyński Piecek i Lipowo, gdzie zachowało się wiele zabytkowych, starych drewnianych chałup.

Mazurski Park Krajobrazowy
Mazurski
Park Krajobrazowy
Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy
Pojezierza Iławskiego
Park Krajobrazowy Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy
Wzgórz dylewskich
Park Krajobrazowy Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy
Puszczy Rominckiej
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
Park Krajobrazowy
Wysoczyzny Elbląskiej
Welski Park Krajobrazowy
Welski
Park Krajobrazowy
Brodnicki Park Krajobrazowy
Brodnicki
Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
Górznieńsko-Lidzbarski
Park Krajobrazowy
| do góry wersja dla słabowidzących wersja graficzna wydrukuj stronę